- تعداد نمایش : 66
- تعداد دانلود : 69
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/2034
- کد IranDOI مقاله: IranDOI :10.irandoi.2002/bahareadab.2026 .19 .8224
سال : 19
شماره : 6
شماره پی در پی : 124
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 19،
شماره 6،
،
شماره پی در پی 124
احساس حقارت و سازوکار جبران در پهلوانان سامنامه و بهمننامه از منظر آدلر
صفحه
(21
- 40)
نسرین فهیمی ، فاطمه ریاحی (نویسنده مسئول)، مژده شفیعی
تاریخ دریافت مقاله
: فروردین 1405
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: تیر 1405
چکیده
هدف: روانشناسی فردی آلفرد آدلر، با تکیه بر دو مفهوم «احساس حقارت» و «سازوکار جبران»، چارچوبی کارآمد برای واکاوی انگیزه های نهفته در کنش پهلوانان حماسی فراهم میآورد. پژوهش حاضر میکوشد بر این اساس، فرآیند شکلگیری احساس حقارت و سازوکارهای جبرانی پهلوانان سامنامه و بهمننامه را تحلیل و مقایسه کند.
روش: این پژوهش با رویکردی توصیفیتحلیلی و بر پایه تحلیل محتوای کیفی انجام شده است. مؤلفه های نظریه آدلر احساس حقارت، تلاش برای برتری و علاقه اجتماعی در قالب نشانگرهای متنی معین عملیاتی شدند و کنشها و گفتارهای پهلوانان دو منظومه، به مثابه واحد تحلیل، بر اساس این نشانگرها بررسی و با یکدیگر مقایسه شدند.
یافته ها: خاستگاه احساس حقارت در بهمن ماهیتی بیرونی و حیثیتی دارد و جبران او عمدتاً واکنشی، انتقامجویانه و سلطه طلبانه است؛ در مقابل، احساس کمبود در سام بیشتر از قیاس با تبار و ناکامی عاطفی برمیخیزد و جبران او سویه ای اثباتی و فردی می یابد. بررسی پهلوانان فرعی نیز نشان میدهد که احساس حقارت به نتیجه ای یگانه نمیانجامد، بلکه بسته به منش شخصیت، طیفی از فداکاری و تدبیر تا انتقام و خودبزرگبینی را در برمیگیرد.
نتیجه گیری: تمایز بنیادین دو منظومه نه در وجود احساس حقارت، که در کیفیت و جهتگیری جبران آن نهفته است: بهمننامه بر الگوی جبران واکنشی و سامنامه بر الگوی جبران اثباتی استوار است.
کلمات کلیدی
احساس حقارت
, سازوکار جبران
, علاقه اجتماعی
, روانشناسی فردی آدلر
, سامنامه
, بهمننامه
- آذرپیرا، م.، اردستانرستمی، ح.، امامی، ن.، و خردمندپور، م. (1401). بررسی و تحلیل ساختارهای انسانگرایانه در شخصیتهای اسطوره ای فانتزی منظومه های حماسی بهمننامه و فرامرزنامه مطابق با نظریه خودشکوفایی آبراهام مزلو. مطالعات هنر اسلامی، 19(45)، 1-20.
- آدلر، آ. (1927). روانشناسی فردی. مجله روانشناسی نابهنجاری و اجتماعی، 22(2)، 116-122.
- آدلر، آ. (1928). احساس حقارت و تلاش برای شناخته شدن (و. ب. ولف، مترجم). مجموعه مقالات انجمن سلطنتی پزشکی، 20(12)، 1881-1886.
- آدلر، آ. (1929). درک طبیعت انسان. گرینبرگ.
- آدلر، آ. (1933). علم زندگی. گرینبرگ.
- آدلر، آ. (1938). علاقه اجتماعی: چالشی برای بشریت. فابر اند فابر.
- آنسباخر، ه. ل.، و آنسباخر، ر. ر. (ویراستاران). (1956). روانشناسی فردی آلفرد آدلر: ارائه ای نظاممند از گزیده هایی از نوشته های او. هارپر تورچبوکز.
- آیین، م. ح.، طبسی، ن.، و اصفهانی، ع. (1402). بررسی و مقایسه تطبیقی عشق و حضور آن در منظومه های حماسی کوشنامه و بهمننامه. زبان و ادبیات فارسی آزاد، 15(56)، 1-22.
- احمدوند، م. ا. (1386). سلامت روان. تهران: انتشارات پیام نور.
- اسماگیلووا، ف.، و خامنه ای، ن. (2023). روانشناسی فردی آلفرد آدلر در پرتو ادبیات کلاسیک فارسی. جوامع و شخصیتهای در حال تغییر، 7(1)، 213-223.
- اشرفزاده، ر.، و عباسی، ز. (1397). بررسی شخصیتهای منظومه های حماسی بهمننامه، کوشنامه، فرامرزنامه و گرشاسبنامه بر اساس نظریه های انسانشناسی کارل راجرز و آبراهام مزلو. فصلنامه علوم ادبی، 8(14)، 9-28.
- ایرانشاه بن ابیالخیر. (1370). بهمننامه (ر. عفیفی، ویراستار). تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
- ایفه، گ. (2019). سیر تحول روانشناسی فردی آلفرد آدلر: نظریه شخصیت، آسیبشناسی روانی، رواندرمانی (1912-1937). واندنهوک و روپرشت.
- پورفلکدهی، ن. (1399). بررسی تطبیقی شخصیت بهمن در «بهمننامه» و «شاهنامه» و تحلیل روانکاوی شخصیت او از دیدگاه آلفرد آدلر [پایاننامه کارشناسی ارشد]. دانشگاه گلستان.
- حقیقتپور، ن.، رویانی، و.، و میرانی، ا. (1372). تحلیل روانشناختی شخصیت بهمن در بهمننامه و شاهنامه از دیدگاه آلفرد آدلر. در مجموعه مقالات هجدهمین نشست انجمن ترویج زبان و ادب فارسی (صفحات 1-15). کرمان: انجمن ترویج زبان و ادب فارسی.
- خواجوی کرمانی، م. (1370). دیوان اشعار خواجوی کرمانی (ا. س. خوانساری، ویراستار). تهران: انتشارات محمودی.
- رایکمن، ر. (1387). نظریه های شخصیت (م. فیروزبخت، مترجم). تهران: ارسباران.
- رستگارفسایی، م. (1387). اژدها در اساطیر ایران. تهران: انتشارات توس.
- رویان، و. (1392). سامنامه. تهران: نشر میراث مکتوب.
- شارف، ر. (1381). نظریه های رواندرمانی و مشاوره (م. فیروزبخت، مترجم). تهران: انتشارات رسا.
- شولتز، د.، و شولتز، س. ا. (1396). نظریه های شخصیت (ی. سیدمحمدی، مترجم). تهران: انتشارات هما.
- صدیقی، م. (1391). ارزیابی و تحلیل شخصیت زال و بهرام بر اساس نظریه سبک زندگی آدلر. تاریخ ادبیات، (70)، 1-20.
- صفا، ذ. (1333). حماسه سرایی در ایران. تهران: امیرکبیر.
- عبدالله پور، س.، مشفقی، ع.، و جوانمرد، گ. (1401). بررسی و تحلیل شخصیت کوش بیدندان بر اساس نظریه عقده حقارت آلفرد آدلر. بهار ادب، 11(81)، 77-116.
- فیست، ج.، و فیست، گ. ج. (1398). نظریه های شخصیت (ی. سیدمحمدی، مترجم). تهران: نشر روان.
- قبادی، ح.، و هوشنگی، م. (1388). نقد و بررسی روانکاوانه شخصیت زال از دیدگاه آلفرد آدلر. مجله نقد ادبی، (7)، 90-120.
- قلیزاده، ی. (1398). نظریه های شخصیت. تهران: ارسباران.
- لیک، گ. ک. (2006). توسعه و اعتبارسنجی سنجه بازبینیشده علاقه اجتماعی آدلری. رفتار اجتماعی و شخصیت، 34(4)، 443-450.
- محمدنژاد، م. (1396). بررسی و تحلیل ویژگیهای روانشناختی 15 چهره اسطوره ای و پهلوانی در شاهنامه با تأکید بر نظریه آدلر [پایاننامه دکتری، دانشگاه پیام نور، مرکز تحصیلات تکمیلی تهران].
- مهرآبادی، م. (1386). سامنامه. تهران: دنیای کتاب.
- میرنژاد، ز.، و ابوطالبی عبدالله آبادی، ف. (1391). بهمننامه یا تاریخ پهلوانان سیستان. در مجموعه مقالات همایش پژوهشهای ادبی (صفحات 1-16). تهران.
- موساک، ه. ه. (1995). رواندرمانی بدون دارو در اسکیزوفرنی. مجله روانشناسی فردی، 51، 61-66.
- موساک، ه. ه.، و مانیاچی، م. (1999). درآمدی بر روانشناسی آدلری. برانر-روتلج.
- ناصحی، ا.، و رئیسی، ف. (1386). مروری بر نظریه های آدلر. تازه های علوم شناختی، 9(1)، 55-66.
- واردی، ز.، و نظری، ح. (1389). بررسی ساختار اسطوره ای در داستان سامنامه. پژوهش در ادبیات عرفانی (گوهر گویا)، 4(2)، 77-102.