- تعداد نمایش : 55
- تعداد دانلود : 64
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/2028
- کد IranDOI مقاله: IranDOI :10.irandoi.2002/bahareadab.2026 .19 .8255
سال : 19
شماره : 5
شماره پی در پی : 123
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 19،
شماره 5،
،
شماره پی در پی 123
از تقابل تا همگرایی: تحلیل دیالکتیکی کهنالگوهای عیّاری و توبه در نمایشنامه «این قصه را ایرانیان نبشته اند»
صفحه
(239
- 262)
آوا کاظمی ، ویدا دستمالچی (نویسنده مسئول)
تاریخ دریافت مقاله
: اسفند 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: خرداد 1405
چکیده
زمینه و هدف: نمایشنامۀ «این قصه را ایرانیان نبشته اند» اثر علیرضا نادری با بازآفرینی روایت توبۀ نصوح، دو سنّت فرهنگی و دینیِ عیّاری و توبه را در کنار یکدیگر قرار میدهد. هدف پژوهش حاضر بررسی نسبت این دو کهنالگو و تبیین حرکت آنها از تقابل تا همگرایی و سپس دستیابی به سنّتزی هویّتی در متن نمایشنامه است.
روش پژوهش: این پژوهش با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و بر مبنای نظریۀ کهنالگوهای کارل گوستاو یونگ و نظریۀ دیالکتیک هگل، به تحلیل شخصیتها، کنشهای نمایشی و نظام معنایی اثر پرداخته است.
یافته ها: نتایج نشان میدهد که عیّاری در نمایشنامه صرفاً حیله گری و چاره اندیشی نیست، بلکه نظامی اخلاقی مبتنی بر جوانمردی و وفاداری است؛ همچنین توبه نیز تنها یک عمل آیینی نیست، بلکه فرآیندی برای دگرگونی هویّت و گذار از خودبنیادی به خدابنیادی محسوب میشود. متن با تقابل تدبیر عیّاران و تقدیر الهی، زمینه بازتعریف این دو کهنالگو را فراهم میکند.
نتیجه گیری: نمایشنامه در نهایت رابطه ای تقابلی میان عیّاری و توبه برقرار نمیکند، بلکه آنها را در فرآیندی دیالکتیکی به هویّتی تازه و واحد میرساند. نوآوری این پژوهش، تبیین حرکت نمایشنامه از تزِ عیّاری به آنتیتزِ توبه و در نهایت رسیدن به سنّتزی هویّتی است که در آن، دو کهنالگوی فرهنگی و دینی در قالب الگویی واحد بازتولید میشوند؛ ازاینرو، اثر، روایت نفی عیّاری نیست، بلکه روایت تعالی آن، از مسیر توبه و بازآفرینی قهرمان ایرانی ـ اسلامی است.
کلمات کلیدی
کهنالگو
, عیّاری
, توبه
, دیالکتیک
, نمایشنامه
, هویّت ایرانی–اسلامی
- قرآن کریم.
- الارجانی، فرامرز بن خداد بن عبدالله الکاتب. (۱۳۴۳). سمک عیار. مقدمه و تصحیح پرویز ناتل خانلری. ۵ جلد. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
- افخمیعقدا، رضا. و همکاران. (۱۳۹۵). بازتاب سه آیین صعلوکی، عیّاری و شوالیه گری در آینه ادبیات. یزد: دانشگاه یزد.
- بهار، مهرداد. (۱۳۶۰). «ورزش باستانی ایران و ریشه های تاریخی آن»، چیستا، شماره ۲، صص ۱۴۰-۱۵۹.
- جام (ژنده پیل)، احمد. (۱۳۵۰). انس الطائبین و صراط الله المبین. تصحیح علی فاضل. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
- جعفرپور، میلاد. و علوی مقدم، مهیار. (۱۳۹۲). «مضمون عیاری و جوانمردی و آموزه های تعلیمی و القایی آن در حماسه های منثور (مطالعۀ موردی سمک عیار، داراب نامه و فیروز شــاه نـامـه)»، متن شناسی ادب فارسی، شماره ۳، صص ۱۳-۳۶.
- دهخدا، علیاکبر. (۱۳۷۷). لغتنامه. چاپ دوم از دورۀ جدید. تهران: مؤسسۀ انتشارات دانشگاه تهران.
- ذکایی، محمدسعید، و امن پور، مریم. (۱۳۹۳). درآمدی بر تاریخ فرهنگی بدن در ایران. چاپ دوم. تهران: تیسا.
- رازی، نجمالدین. (۱۳۷۳). مرصادالعباد. تصحیح محمدامین ریاحی. چاپ پنجم. تهران: علمی و فرهنگی.
- زرقانی، مهدی و دیگران. (۱۳۹۸). تاریخ بدن در ادبیات. تهران: سخن.
- سجادی، سیدجعفر. (۱۳۷۵). فرهنگ اصطلاحات و تعبیرات عرفانی. تهران: طهوری.
- شاهسون، منصوره. (۱۳۹۹). «تحلیل ساختاری توبه نصوح در صحیفه سجادیه»، فصلنامه تخصصی قرآن و حدیث سفینه، شماره ۶۸، صص ۱۴۳-۱۵۳.
- شجیعی، پوران. (۱۳۷۳). جهانبینی عطار. تهران: ویرایش.
- شکی، م. (۱۳۷۲). «درستدینان»، معارف، شماره ۲۸، صص ۲۸-۵۳.
- صفا، ذبیحالله. (۱۳۷۸). تاریخ ادبیات ایران. جلد دوم. تهران: فردوس.
- ________. (۱۳۸۴). حماسه سرایی در ایران: از قدیمترین عهد تاریخی تا قرن چهاردهم هجری. چاپ چهارم. تهران: امیرکبیر.
- طباطبایی، سیدمحمدحسین. (۱۳۷۴). تفسیر المیزان. ترجمه فارسی. جلد ۴. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
- عطار نیشابوری، فریدالدین. (۱۳۸۰). مصیبتنامه. تصحیح نورانیوصال. چاپ پنجم. تهران: وصال.
- _________________. (۱۳۷۲). منطقالطیر. تصحیح سیدصادق گوهرین. چاپ نهم. تهران: علمی و فرهنگی.
- علاقه، فاطمه. (۱۳۷۷). «مروری بر فتیان و فتوّتنامه ها»، فرهنگ، بهار و تابستان، شماره ۲۵، صص ۲۹۵-۳۱۷.
- غزالی، ابوحامد محمد. (۱۳۶۶). احیاء علوم الدین. ترجمه مؤیدالدین خوارزمی. جلد ۴. تهران: علمی و فرهنگی.
- _____________. (۱۳۸۶). کیمیای سعادت. به کوشش حسین خدیوجم. تهران: علمی و فرهنگی.
- فراهیدی، خلیل بن احمد. (۱۴۰۹). کتاب العین. قم: مؤسسه دارالهجره.
- فرای، نورتروپ. (۱۳۹۱). کالبدشکافی نقد. ترجمه صالح حسینی. تهران: نیلوفر.
- فتحی، حسن. و موسیزاده، صدیقه. (۱۳۹۰). «دیالکتیک هگل: سنتزی از دیالکتیک کانت در برابر دیالکتیک افلاطون»، تاریخ فلسفه، شماره اول، صص ۴۹-۸۰.
- قشیری، عبدالکریم بن هوازن. (۱۳۷۴). رساله قشیریه. ترجمه ابوعلی حسن بن احمد عثمانی. به کوشش بدیعالزمان فروزانفر. جلد ۱. تهران: علمی و فرهنگی.
- کاپلستون، فردریک. (۱۳۸۸). تاریخ فلسفه: از فیشته تا نیچه. جلد ۷. ترجمۀ داریوش آشوری. تهران: علمی و فرهنگی و سروش.
- کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۴۰۷). الکافی. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
- کمپبل، جوزف. (۱۳۹۴). قهرمان هزارچهره. ترجمهٔ شادی خسروپناه. چاپ ششم. تهران: گل آفتاب.
- محجوب، محمدجعفر. (۱۳۸۲). ادبیات عامیانۀ ایران: مجموعه مقالات درباره افسانه ها و آداب و رسوم مردم ایران. جلد ۱. تهران: نشر چشمه.
- محجوب، محمدجعفر. (۱۳۵۶). «آیین عیاری و جوانمردی»، هنر و مردم، ش ۱۸۴-۱۸۵.
- محمد بن منور. (۱۳۶۶). اسرارالتوحید. تصحیح محمدرضا شفیعی کدکنی. جلد ۱. تهران: آگاه.
- محمودی، مریم. (۱۳۹۰). «توبه از دیدگاه عطار»، پژوهشنامۀ تحقیقات زبان و ادب فارسی دانشگاه آزاد اسلامی، شماره ۴، صص ۱۴۷-۱۵۸.
- میرزایی، هاجر. و نجفی، زهره. (۱۴۰۲). «کارکردهای فرهنگی بدلپوشی در جلد اول ابومسلمنامه»، مطالعات تاریخ فرهنگی، سال چهاردهم، شماره ۵۵، صص ۱۵۷-۱۹۱.
- ناتل خانلری، پرویز. (۱۳۶۴). شهر سمک: تمدن و فرهنگ، آیین عیّاری، لغات، امثال و حکم. تهران: آگاه.
- نادری، علیرضا. (۱۳۸۸). این قصه را ایرانیان نبشته اند. تهران: نمایش.
- یاوری، حورا. (۱۳۸۶). روانکاوی و ادبیات: از سپهر نشانه ها. تهران: سخن.
- یونگ، کارل گوستاو. (۱۳۹۰). آیون. ترجمه پروین فرامرزی. چاپ دوم. تهران: بِه نشر.
- _____________. (۱۳۸۹). انسان و سمبولهایش. ترجمۀ محمود سلطانیه. تهران: جامی.
- _____________. (۱۳۹۰). روانشناسی ناخودآگاه. ترجمۀ محمدعلی امیری. تهران: علمی و فرهنگی.