- تعداد نمایش : 11
- تعداد دانلود : 7
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/1930
- کد IranDOI مقاله: IranDOI:10.irandoi.2002/bahareadab.2026 .18 .8024
سال : 18
شماره : 11
شماره پی در پی : 117
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 18،
شماره 11،
،
شماره پی در پی 117
واکاوی کنشگری گفتمانی سروده های محمّد تقی بهار بر پایه رویکرد تاریخگرایی نوین (با تأکید بر پویایی «متن» و «بافت تاریخی»)
صفحه
(59
- 78)
احسان حضرتی ، عباس محمدیان (نویسنده مسئول)، مهیار علوی مقدم ، حسن دلبری
تاریخ دریافت مقاله
: شهریور 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: آذر 1404
چکیده
زمینه و هدف: بررسی کارنامه شعری محمدتقی بهار همواره بین دو رویکرد متنی محض و تاریخی محض در نوسان بوده است. این پژوهش با هدف واکاوی سازوکارهای کنشگری گفتمانی سروده های بهار در تعامل پویا با بافت تاریخی عصر مشروطه و بر پایۀ رویکرد تاریخگرایی نوین انجام شد.
روشها: این تحقیق به روش توصیفی-تحلیلی و با اتکا بر مبانی تاریخگرایی نوین انجام شده است. داده ها از طریق مطالعۀ کتابخانه ای و تحلیل محتوای دیوان اشعار بهار گردآوری و بر اساس مؤلفه های سه گانۀ ردیابی تبادل گفتمانی، کالبدشکافی تقابل درونمتنی و احیای روایتهای مغفول تحلیل شدند.
یافته ها: یافته ها نشان میدهد سروده های بهار با بازنمایی آگاهانۀ روایتهای مغفول، نه تنها ابزار بیارادۀ گفتمانهای حاکم نیست، بلکه از طریق خلق گفتمانهای بدیل، تقویت حس عاملیت اجتماعی و فضاسازی برای مقاومت مدنی، نقشی پیشبرنده در تکوین جامعه پذیری سیاسی ایفا میکند.
نتیجه گیری: شعر بهار به مثابۀ «انرژی فرهنگی» فعال، هم بازتاب شرایط پیچیدۀ عصر مشروطه است و هم عاملی اثرگذار در شکلدهی به آگاهی تاریخی و گفتمانهای اجتماعی آن دوره بود. این پژوهش الگویی برای مطالعۀ متون ادبی-تاریخی دیگر در چهارچوب تاریخگرایی نوین ارائه میکند.
کلمات کلیدی
کنشگری گفتمانی
, تاریخگرایی نوین
, محمّدتقی بهار
, پویایی متن
, گفتمان قدرت.
- آدمیّت، فریدون (1355)، ایدئولوژی نهضت مشروطیت ایران، چاپ اول، تهران: پیام.
- آجودانی، ماشاالله (1382)، مشروطۀ ایرانی، تهران: اختران.
- براهنی، رضا (1351)، تاریخ مذکّر، تهران: مولف.
- برتنس، یوهانس ویلم (1387)، مبانی نظریۀ ادبی، ترجمۀ محمدرضا ابوالقاسمی، تهران: ماهی.
- برسلر، چارلز (1393)، درآمدی بر نظریه ها و روشهای نقد ادبی، ترجمۀ مصطفی عابدینیفرد، چاپ سوم، تهران: نیلوفر.
- بهار، محمدتقی (1390)، دیوان اشعار، تهران: نگاه.
- پاینده، حسین (1398)، نظریه و نقد ادبی: درسنامه ای میانرشته ای، چاپ دوم، تهران: سمت.
- توکلی طرقی، محمد (1395)، تجدد بومی و بازاندیشی تاریخ، تهران: نشر تاریخ ایران.
- حجازی، ناهید (1400). «نوتاریخگرایی در ادبیّات معاصر ایران»، ادبیات تطبیقی، سال دهم شمارۀ 2 (پیاپی 20)، صص 54-34.
- دریفوس، هیوبرت (1394)، میشل فوکو فراسوی ساختگرایی و هرمنیوتیک، ترجمۀ حسین بشریه، تهران: نی.
- رحمانیفام، سمیه (1403). «گفتمانشناسی تصانیف ملکالشعرای بهار»، پژوهشنامۀ ادب غنایی، شمارۀ 43. صص 22-43.
- رستمی، فرشته (1387). «بازخوانی تاریخ بیهقی در تاریخگرایی نوین»، پژوهشهای علوم انسانی، سال اول، شمارۀ چهارم، صص 150-129.
- رضاقلی، علی (1370)، جامعه شناسی خودکامگی (تحلیل جامعه شناختی ضحاک ماردوش)، تهران: نی.
- رعدیآذرخشی، غلامعلی (1370)، گفتارهای ادبی و اجتماعی، تهران: موقوفات دکتر محمود افشاریزدی.
- سپانلو، محمدعلی (1374)، بهار، تهران: طرح نو.
- سپانلو، محمدعلی (1377)، چهار شاعر آزادی، تهران: نگاه.
- سعدی، مصلحبن عبدالله (1398)، کلیّات سعدی، به تصحیح محمدعلی فروغی، تهران: خانۀ فرهنگ و هنر گویا.
- سلدن، رامان؛ ویدوسون، پیتر (1392)، راهنمای نظریۀ ادبی معاصر، ترجمۀ عباس مخبر، چاپ پنجم، تهران: طرح نو.
- - شفیعی کدکنی، محمدرضا (1385)، «شعر بهار»، بخارا، مهر و آبان، شماره 55. صص 147-141.
- صهبا، فروغ (1390)، تاریخ بیهقی در بوته نقد جدید (نگاهی به تاریخ بیهقی بر مبنای نظریه تاریخگرایی نوین)، قم: فارسالحجاز.
- صهبا، فروغ ( 1392)، کارکرد ابهام در فرایند خوانش متن، چاپ اوّل، تهران: آگه.
- عشقی، میرزاده (1344). کلیات عشقی، به کوشش علیاکبر مشیر سلیمی، تهران: امیرکبیر.
- فرخی یزدی (1360). دیوان اشعار، چاپ دوم، تهران: بنیاد نشر کتاب.
- فوکو، میشل (1378). دانش و قدرت، ترجمۀ محمد ضیمران، تهران: هرمس.
- کوزلک، راینهارت (1401). تاریخ مفهومی: بنیانهای نوین نظریۀ تاریخ، ترجمۀ عیسی عبدی، تهران: فرهامه.
- محسنینیا، ناصر و دیگران (1388) «زن از دیدگاه ملکالشعرا بهار و معروف الرصافی»، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی (باهنر کرمان)، شمارۀ 26. صص 298-284.
- محمدصادقی، حسین، و دیگران(۱۴۰۰). تحلیل انتقادی-شناختی مجاز در اشعار ملکالشعرای بهار»، سبکشناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب) سبکشناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، شماره 14. صص، 95-79.
- مکاریک، ایرنا ریما (1393). دانشنامه نظریه های ادبی معاصر، ترجمه مهران مهاجر و محمد نبوی، تهران: آگاه.
- میلانی، عباس (1387). تجدد و تجددستیزی در ایران، چاپ هفتم، تهران: اختران.
- نجفزاده، مهدی؛ حافظی، سیّدمرتضی (1395). «برابرخوانی هایدن وایت و گرینبلات در خوانش متون سیاسی» نقد و نظریۀ ادبی، سال اول، دورۀ اول، شمارۀ پیاپی 1، بهار و تابستان، صص 74-49.