ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 19، شماره 5، مرداد 1405 ، شماره پی در پی 123

بررسی و تحلیل اشعار منتخب کتابهای فارسی دوره دوم متوسطه نظری از دیدگاه معلمان و دانش آموزان در سه حوزه ادبیات تعلیمی، پایداری و غنایی

صفحه (263 - 273)
اصغر نوذری (نویسنده مسئول)، منوچهر اکبری
تاریخ دریافت مقاله : اسفند 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله : خرداد 1405

چکیده

زمینه و هدف: کتابهای فارسی دوره دوم متوسطه نظری، افزون بر آموزش زبان و ادبیات؛ در انتقال ارزشهای اخلاقی، هویتی، عاطفی و فرهنگی نیز نقش دارند. این پژوهش با هدف بررسی و تحلیل اشعار منتخب این کتابها در سه حوزه ادبیات تعلیمی، پایداری و غنایی از دیدگاه معلمان و دانش‌آموزان انجام شده است تا میزان تناسب، جذابیت، فهم‌پذیری و کارکرد آموزشی آنها روشن شود.

روش ها: پژوهش حاضر به روش توصیفی-تحلیلی و با رویکرد پیمایشی انجام ‌شده است. جامعه آماری، شامل معلمان فارسی و دانش آموزان دوره دوم متوسطه نظری استان ایلام است. ابزار گردآوری داده ها، پرسش‌نامه های ‌ساخته شده بر پایه شاخصهای زبانی، محتوایی، آموزشی، عاطفی و هنری است و داده ها با فراوانی، درصد و میانگین، تحلیل شده اند.

یافته ها: یافته های پژوهش نشان میدهد که اشعار سه حوزه یادشده از نظر میزان مقبولیت و کارکرد آموزشی، یکسان نیستند. معلمان بیشتر بر ارزش تربیتی، ادبی و قابلیت تدریس تأکید دارند، در حالیکه دانش‌آموزان بیشتر تحت تأثیر روانی زبان، جذابیت عاطفی و ارتباط با تجربه زیسته قرار میگیرند. در میان اشعار تعلیمی، «نیکی» و «مست و هوشیار»؛ در میان اشعار پایداری، «همای رحمت» و «دماوندیه»؛ و در میان اشعار غنایی، «مهر و وفا، نی‌نامه و ستایش سنایی غزنوی»؛ بیشترین ظرفیت تحلیلی و آموزشی را دارند.

نتیجه گیری: نتایج نشان میدهد که انتخاب شعر در کتاب درسی، باید بر پایه توازن میانِ ارزش ادبی، پیام آموزشی، سادگی زبانی و قابلیت ارتباط با دانش آموز انجام شود. این پژوهش میتواند در بازنگری محتوای کتابهای فارسی، شیوه تدریس شعر و ارتقای ارتباط آموزشی میان متن و مخاطب، مؤثر باشد.

کلمات کلیدی
ادبیات تعلیمی , ادبیات پایداری , ادبیات غنایی , دانش‌آموزان دوره دوم متوسطه نظری , کتاب فارسی , معلمان