- تعداد نمایش : 187
- تعداد دانلود : 117
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/1900
- کد IranDOI مقاله: IranDOI:10.irandoi.2002/bahareadab.2025 .18 .7966
سال : 18
شماره : 9
شماره پی در پی : 115
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 18،
شماره 9،
،
شماره پی در پی 115
بررسی ساخت کلان قصاید بیدل دهلوی بر اساس الگوی یارمحمدی
صفحه
(77
- 100)
محمد میر (نویسنده مسئول)
تاریخ دریافت مقاله
: خرداد 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: شهریور 1404
چکیده
زمینه و هدف: ادبیات فارسی در دوره سبک هندی با تحولات چشمگیر در فرم و محتوا همراه بود و بیدل دهلوی، به عنوان شاعری برجسته، شعر خود را با مضامین فلسفی و عرفانی غنا بخشید. با وجود پژوهشهای سبکشناسی، تحلیل ساختار کلان قصاید بیدل با رویکردی نظاممند کمتر بررسی شده است. این پژوهش با هدف تبیین انطباق ساختار کلان قصاید بیدل با الگوی یارمحمدی (1374) انجام شد تا ضمن تحلیل انسجام درونی این آثار، به غنای نقد نوگرای ادبیات منظوم کمک کند.
روشها: این مطالعه با روش تحلیل محتوا و استفاده از پیکره واقعی زبان انجام گرفت. داده ها شامل شش قصیده منتخب (476 بیت) از جلد دوم کلیاتِ بیدل بود که به صورت تصادفی انتخاب شدند تا نماینده ای معتبر از آثار او باشند. تحلیل بر اساس الگوی یارمحمدی صورت گرفت که در آن سازه های اصلی (توصیف، توصیه، تعلیل) و فرعی شناسایی و ساختار گفتمانی هر بیت بررسی شد. داده ها از طریق روش اسنادی و کتابخانه ای جمعآوری شدند.
یافته ها: نتایج نشان داد که سازه توصیف با بسامد 62 درصد، هسته اصلی قصاید را تشکیل میدهد و واقعیتهای عینی و نمادین را با تصاویری بدیع بازنمایی میکند. سازه توصیه، خواننده را به تأمل عرفانی دعوت میکند و سازه تعلیل، استدلالهای فلسفی ارائه میدهد. سازه های فرعی شامل گله و شکایت (نقد فساد)، تحیر و ابهام (ابهام وجودی)، عبرت و پند (پندآموزی از ناپایداری)، آرزو و تمنا (میل به قرب الهی)، درخواست (فراخوان اخلاقی) و شجاعت (استقامت در برابر سختیها) نیز غنای ساختاری قصاید را تقویت کرده و با ویژگیهای سبک هندی بیدل همخوانی دارند.
نتیجه گیری: تحلیل ساختار کلان قصاید بیدل با الگوی یارمحمدی (1374) نشان داد که سازه توصیف، محور گفتمانی این آثار است و همراه با سازه های توصیه و تعلیل، خواننده را به سوی یقین عرفانی هدایت میکند. این پژوهش با ارائه چارچوبی نظاممند برای تحلیل قصاید، افقهای جدیدی برای نقد ادبی میانرشته ای گشوده و نشان داد که قصاید بیدل، با ساختار گفتمانی پویا، پلی میان عرفان سنتی و نقد مدرن ادبی برقرار میکنند.
کلمات کلیدی
ساختار کلان
, قصاید بیدل دهلوی
, الگوی یارمحمدی
, سبک هندی
, تحلیل گفتمانی
, شعر عرفانی
- آبرامز، مایز هوارد.(1387). فرهنگ توصیفی اصطلاحات ادبی. ترجمه سعید سبزیان. تهران: راهنما. ص 103.
- اسدی، حسین. (1402). بیوگرافی کامل بیدل دهلوی و اشعار شاهکار عبدالقادر. مجله اینترنتی نمناک. بیوگرافی هنرمندان. لینک دسترسی به متن: https:--namnak.com-bidel-dehlavi-bigraphy.p77038
- انصاری، ایوب. (1388). بررسی چارچوب فکری(ساخت کلان) حکایات بوستان سعدی بر اساس رویکرد زبان شناسی صورت گرا. پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه پیام نور مرکز تهران.
- انصاری، ایوب؛ شاه نظری، علیرضا؛ سراج، سید علی. (1397). بررسی ساخت کلان(چارچوب فکری) دیوان پروین اعتصامی بر اساس رویکرد زبانشاختی صورتگرا. فصلنامه فنون ادبی، سال دهم، شماره 3 ( پیاپی 24). صص 30-17.
- بساک، حسن. (1401). تصویر سازی های بدیع در غزلیات بیدل دهلوی. مطالعات شبه قاره، سال چهاردهم، بهار و تابستان ، شماره 42، صص 92-63.
- بیدل دهلوی، ابوالمعانی میرزا عبدالقادر. (1389). کلیات. تصحیح خال محمد خسته و خلیلالله خلیلی، به کوشش بهمن نیاورانی. تهران. انتشارات طلایه، چاپ اول.
- توحیدیان، رجب؛ اکبری حبشی، محمد. (1395). هنجارگریزی در مضمونسازی و معناآفرینی غزلیات بیدل دهلوی. فصلنامه زیبایی شناسی ادبی. دوره 7. شماره 28. صص 149-185.
- رشیدی، ناصر؛ انصاری، ایوب. (1390). بررسی ساخت کلان دوبیتی های بابا طاهر همدانی(عریان). مجله بوستان ادب، دانشگاه شیراز. سال سوم، شماره 22، پیاپی 8. .تابستان. صص 143-123.
- ریچاردز، جک و دیگران. (1375). فرهنگ توضیحی زبان شناسی کاربردی لانگمن: زبان شناسی و آموزش زبان. ترجمه سیداکبر میرحسینی و حسن وثوقی. تهران: مرکز ترجمه و نشر کتاب. ص 83.
- سنت ولی، احمد. (1402). ساخت کلان رباعیات نیما یوشیج. دوفصلنامه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خوارزمی. سال 31، شماره 94. بهار و تابستان. صص 234-209.
- شهبازی، ایرج. (1378). تجزیه و تحلیل گفتمانی و متنی غزلیات عاشقانه سعدی. پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه شیراز.
- صمصام، حمید. (1399). برجسته سازیهای ادبی در شعر بیدل دهلوی. زیبا شناسی ادبی. دوره 56، شماره 20، تیر ماه. صص 140-101.
- حسینی آزاد، سید مصطفی. (1402). بررسی ساخت کلان رباعیات خاقانی شروانی (با استفاده از طرح ساخت گفتمانی و متنی پیشنهادی یارمحمدی). هفتمین همایش بین المللی زبان و ادبیات فارسی.
- حسینی، شهید قلی. (1379). تجزیه و تحلیل گفتمانی و متنی غزلیات ترکی ماذون(شاعر قشقایی). پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه شیراز.
- میر، محمد. (1404). مقایسه و تطبیق زاویه دید و منشأ سخن در غزلیات مولوی و بیدل دهلوی. فصلنامه سبک شناسی نظم و نثر فارسی(بهار ادب)؛ تیر ماه، دوره 18، شماره پیاپی 110. صص 40-25.
- ولیپور، عبدالله؛ همتی، رقیه. (1402). ضمایر خاص تشبیهی، نادرترین شاخصه سبک شخصی بیدل. نشریه پژوهش های دستوری و بلاغی. پیاپی 23 (بهار و تابستان) صص 20-1.
- وفایی، عبّاسعلی؛ طباطبایی، سیّد مهدی. (1389). بررسی ویژگیهای سبکی بیدل دهلوی. فصلنامه سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب). سال 3، شماره 4، زمستان ، شماره پی در پی 10. صص 84-69.
- یارمحمدی، لطفالله. (1374). پانزده مقاله در زبان شناسی مقابله ای و ساخت زبان فارسی: دستور، متن و کفتمان. تهران: انتشارات راهنما.
- یارمحمدی، لطفالله. (1383).گفتمان شناسی رایج و انتقادی. تهران . انتشارات هرمس.