%0 Journal Article
%T بررسی ساخت کلان قصاید بیدل دهلوی بر اساس الگوی یارمحمدی
%J  ماهنامه علمی سبک شناسی و تحلیلی متون نظم و نثر فارسی 
%I بهار ادب
%Z 3060-5660
%A محمد میر
%D 2025
%\ 1404/03/25
%N 115
%V 18
%P 77-100
%K ساختار کلان
%K  قصاید بیدل دهلوی
%K  الگوی یارمحمدی
%K  سبک هندی
%K  تحلیل گفتمانی
%K  شعر عرفانی
%X زمینه و هدف: ادبیات فارسی در دوره سبک
هندی با تحولات چشمگیر در فرم و محتوا همراه بود و بیدل دهلوی، به عنوان شاعری
برجسته، شعر خود را با مضامین فلسفی و عرفانی غنا بخشید. با وجود پژوهش‌های سبک‌شناسی،
تحلیل ساختار کلان قصاید بیدل با رویکردی نظام‌مند کمتر بررسی شده است. این پژوهش
با هدف تبیین انطباق ساختار کلان قصاید بیدل با الگوی یارمحمدی (1374) انجام شد تا
ضمن تحلیل انسجام درونی این آثار، به غنای نقد نوگرای ادبیات منظوم کمک کند.

روش‌ها: این مطالعه با روش تحلیل
محتوا و استفاده از پیکره واقعی زبان انجام گرفت. داده ها شامل شش قصیده منتخب
(476 بیت) از جلد دوم کلیاتِ بیدل بود که به صورت تصادفی انتخاب شدند تا نماینده ای
معتبر از آثار او باشند. تحلیل بر اساس الگوی یارمحمدی صورت گرفت که در آن سازه های
اصلی (توصیف، توصیه، تعلیل) و فرعی شناسایی و ساختار گفتمانی هر بیت بررسی شد.
داده ها از طریق روش اسنادی و کتابخانه ای جمع‌آوری شدند.

یافته ها: نتایج نشان داد که سازه
توصیف با بسامد 62 درصد، هسته اصلی قصاید را تشکیل می‌دهد و واقعیت‌های عینی و
نمادین را با تصاویری بدیع بازنمایی میکند. سازه توصیه، خواننده را به تأمل عرفانی
دعوت میکند و سازه تعلیل، استدلال‌های فلسفی ارائه میدهد. سازه های فرعی شامل گله
و شکایت (نقد فساد)، تحیر و ابهام (ابهام وجودی)، عبرت و پند (پندآموزی از
ناپایداری)، آرزو و تمنا (میل به قرب الهی)، درخواست (فراخوان اخلاقی) و شجاعت
(استقامت در برابر سختی‌ها) نیز غنای ساختاری قصاید را تقویت کرده و با ویژگی‌های
سبک هندی بیدل همخوانی دارند.

نتیجه گیری: تحلیل ساختار کلان قصاید
بیدل با الگوی یارمحمدی (1374) نشان داد که سازه توصیف، محور گفتمانی این آثار است
و همراه با سازه های توصیه و تعلیل، خواننده را به سوی یقین عرفانی هدایت میکند.
این پژوهش با ارائه چارچوبی نظام‌مند برای تحلیل قصاید، افق‌های جدیدی برای نقد
ادبی میان‌رشته ای گشوده و نشان داد که قصاید بیدل، با ساختار گفتمانی پویا، پلی
میان عرفان سنتی و نقد مدرن ادبی برقرار می‌کنند.
%U https://bahareadab.com/article_id/1900