%0 Journal Article
%T جلوه های ادب تعلیمی در دیوان اشعار سلمان ساوجی
%J Journal of the stylistic of Persian poem and prose (JSPPP) 
%I بهار ادب
%Z 3060-5660
%A Zohreh Mehdizadeh
%A Abdolreza Modarreszadeh
%A Fereshteh Jafari
%D 2026
%\ 2025/08/23
%N 117
%V 18
%P 189-208
%K Salman Savoji
%K  educational literature
%K  ethics
%K  education
%K  advice
%K  self-purification.
%X زمینه و هدف: سلمان ساوجی، شاعر
برجسته قرن هشتم هجری، با دیوانی سرشار از غزل، قصیده و مثنوی، یکی از چهره های
مهم در تداوم ادب تعلیمی در شعر فارسی است. هدف پژوهش حاضر، شناسایی و تحلیل جلوه های
ادب تعلیمی در دیوان سلمان ساوجی و تبیین نظام اخلاقی، تربیتی و اجتماعی نهفته در
اشعار اوست تا روشن شود این شاعر چگونه هنر شعر را در خدمت اخلاق، تربیت انسانی و
اصلاح اجتماعی به کار گرفته است.

روش: این پژوهش با رویکرد
توصیفی ـ تحلیلی و بر پایه تحلیل محتوای دیوان سلمان ساوجی انجام شده است. مضامین
تعلیمی بر اساس مطالعه نظام‌مند اشعار، در سه محور اصلی «اخلاق فردی»، «تربیت
عرفانی- معنوی» و «اندیشه های اجتماعی و انتقادی» استخراج، طبقه بندی و تبیین شده اند.

یافته های پژوهش: یافته ها نشان میدهد
دیوان سلمان ساوجی سرشار از مؤلفه های ادب تعلیمی است؛ بگونه ای که در محور اخلاق
فردی بر فضیلتهایی چون صداقت، وفاداری، تواضع، قناعت و پرهیز از ریا تأکید میشود؛
در بعد تربیت عرفانی، مفاهیمی چون عشق الهی، فنا، خودشناسی و تزکیه نفس محور قرار
میگیرد؛ و در حوزه اندیشه اجتماعی، شاعر با نقد ریاکاری دینی، ظاهرگرایی و بی‌عدالتی،
مخاطب را به عدالت، آزادگی و کرامت انسانی فرا میخواند. در اشعار او عقل و عشق در تعادلی سازنده قرار
دارند و شعر، واسطه ای برای خودشناسی، تزکیه نفس و تعالی روح معرفی میشود.

نتایج: سلمان ساوجی توانسته
است میان زیبایی‌شناسی شعری و پیامهای اخلاقی و تربیتی پیوندی درونی برقرار کند و
شعر خود را از سطح پند مستقیم و شعار، به تجربه ای زیباشناسانه و اندیشه برانگیز
ارتقا دهد. دیوان او نمونه ای شاخص از ادب تعلیمی است که در آن، آموزه های اخلاقی،
حکمی و دینی در قالب غزلها، قصاید و مدایح، مخاطب را به خودشناسی، تربیت معنوی،
بازاندیشی در روابط اجتماعی و اصلاح جامعه رهنمون میسازد.
%U https://bahareadab.com/article_id/1936