امید مجد ماهنامه علمی سبک شناسی و تحلیلی متون نظم و نثر فارسی 3060-56603060-61361912420260823Introduction and review of manuscripts of the explanation of the Neyshaburi riddle by Sadegh Rokniمعرفی و بررسی نسخه های خطی شرح دستور معمای نیشابوری از صادق رکنی259280828410.irandoi.2002/bahareadab.2026.8284faامیدمجداستاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.no majdomid@ut.ac.irسیهون جانگدانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.yessihoon@ut.ac.ir Journal Article14041209BACKGROUND AND OBJECTIVES: Dastur-e Moʿammā" (The Rule of Riddles) by Mir Ḥossein Neyshāburi is a work by one of the riddle-composers (moʿammā-sarāyān) of the Timurid period. Ṣādeq Rokni is one of the commentators who wrote a commentary on this work to facilitate the understanding of his riddles. This article, with the general aim of identifying the heritage of Persian literature, introduces three manuscript copies of Rokni"s commentary and examines them in terms of their formal (paleographic) and content-related features. METHODOLOGY: In editing the three manuscripts, an intermediate (bayna-bayn) method of critical editing was employed. The examination and analysis of the manuscripts are based on a comparison of the three copies, and the article is written in a descriptive-analytical manner. FINDINGS: The three manuscripts, designated by the abbreviations Malek, Markaz, and Mar, were examined. In terms of formal and structural features—script, ink color, textual lacunae, marginalia, the prose rendering of the riddle verses, and the conjoined or disjoined writing of words due to the scribes" practices—it was observed that, in comparison, the scribal hand in the Markaz manuscript is good, followed by the Malek manuscript, whereas the Mar manuscript has poor handwriting and is difficult to read; the Mar manuscript also contains extensive textual lacunae and omissions in the commentary of certain riddles. Regarding textual completeness, the Markaz manuscript contains the complete text of the commentary. The verses in all three manuscripts are rendered in prose; only in the Markaz and Malek manuscripts did the scribes write the name of the riddle in red ink and mark the hemistichs with red symbols, whereas this is not the case in the Mar manuscript. The style of the work belongs to the simple prose style of the Timurid period. In addition to commenting on Dastur-e Moʿammā, Rokni also wrote a commentary on Nīshābūrī"s treatise "The Ninety-Nine Names of God." In the Mar and Markaz manuscripts, this commentary appears at the beginning of the manuscript, whereas in the Malik manuscript it appears at the end. In terms of content structure, the work conforms to Neyshāburi"s original text: it begins with the same barāʿat-e estehlāl verses as Neyshāburi, followed by an introduction presenting Neyshāburi, his devotion to Amīr Ali Shir Navāʾi, and definitions of the riddle (muʿammā). Following Neyshāburi"s work, it presents the operations of riddle-craft, and after citing each riddle, provides a commentary on the verse. At the end, a section on loghaz (wordplay/cryptic riddles) and mādde-ye tārikh (chronogram) is also included. CONCLUSION: Among the edited manuscripts of Rokni"s riddle commentary, the Markaz and Malik manuscripts are preferable to the Mar manuscript. Rokni wrote his commentary on Neyshāburi"s riddles with the aim of facilitating easy understanding and solving of his riddles. His work not only contributes to a better understanding and explanation of the riddles in "Dastur-e Moʿammā" but also holds a distinctive place in the history of riddle studies, in understanding the art of riddle-composition (moʿammā-sarāyi) and how such riddles are solved.زمینه و هدف: «دستور معما» اثر میرحسین نیشابوری از معماسرایان دورۀ تیموری است، صادق رکنی، یکی از شارحانی است که برای فهم آسان معماهای او این اثر را شرح گفته است. در این مقاله با هدف کلی شناسایی میراث ادب فارسی، سه نسخه خطی شرح رکنی معرفی و از نظر ویژگیهای ظاهری و محتوایی بررسی شده است. روش: در تصحیح سه نسخه خطی شیوه تصحیح بینابین استفاده شده است؛ بررسی و تحلیل نسخه ها بر مبنای مقایسه سه نسخه است و نگارش مقاله به شیوۀ توصیفی تحلیلی میباشد. یافته ها: سه نسخه خطی با علایم اختصاری نسخه ملک، نسخه مرکز و نسخه مر مورد بررسی قرار گرفت، در ویژگیهای ظاهری و ساختاری، خط، رنگ، افتادگی متن، حاشیه نویسی، نگارش ابیات معما به نثر، متصل نویسی یا منفصل نویسی واژه ها به دلیل شیوه کتابت کاتبان دیده میشود که در مقایسه آنها، خط کاتب در نسخه مرکز و بعد در نسخه ملک خوب است اما نسخه مر بدخطی دارد و خوانش آن دشوار مینماید، در نسخه مر افتادگی متن و فراموشی شرح برخی معماها بسیار است. از نظر کامل بودن متن، نسخه مرکز متن کامل شرح را دارد، ابیات در هر سه نسخه به صورت نثر نوشته شده اند فقط در نسخه مرکز و ملک کاتبان با خط قرمز نام معما را نوشته اند و مصراعها را با علامت قرمز مشخص کرده اند اما در نسخه مر چنین نیست. سبک اثر جزو سبک نثر ساده دوره تیموری است. رکنی علاوه بر شرح دستور معما، رساله «نود ونه اسم خداوندی» نیشابوری را هم شرح کرده است. در نسخه مر و مرکز این شرح ابتدای نسخه است اما در نسخه ملک در انتهای نسخه آمده است. در ساختار محتوایی، منطبق با اثر نیشابوری است، با همان ابیات براعت استهلال نیشابوری شروع کرده، بعد از مقدمه در معرفی نیشابوری، ارادت او به امیرعلیشیرنوایی، تعاریف معما، بر طبق اثر نیشابوری اعمال معمایی را آورده و بعد از ذکر هر معما، بیت را شرح کرده است. در پایان نیز بخشی در مورد لُغز و ماده تاریخ قرار داده است. نتیجه گیری: از نسخه های تصحیح شده شرح معمای رکنی، نسخه مرکز و نسخه ملک بر نسخه مر ارجحیت دارند. رکنی شرح معماهای نیشابوری را با هدف فهم آسان و حل معماهای وی نوشته است و اثرش نه تنها به درک و توضیح بهتر معماهای رساله «دستور معما» کمک میکند، بلکه در تاریخ مطالعات معمایی، در شناخت هنر معماسرایی و چگونگی حل آن جایگاه ویژه ای دارد.میرحسین نیشابوری, صادق رکنی, نسخه خطی, تصحیح, معما.Mir Hossein Neyshaburi, Sadegh Rokni, manuscript, correction, riddlehttps://bahareadab.com/downloadPDF/2045.pdfhttps://bahareadab.com/downloadPDF/2045.pdfhttps://bahareadab.com/article/معرفی و بررسی نسخه های خطی شرح دستور معمای نیشابوری از صادق رکنیhttps://bahareadab.com/en/article/Introduction and review of manuscripts of the explanation of the Neyshaburi riddle by Sadegh Rokni