- تعداد نمایش : 66
- تعداد دانلود : 52
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/2025
- کد IranDOI مقاله: IranDOI :10.irandoi.2002/bahareadab.2026 .19 .8203
سال : 19
شماره : 5
شماره پی در پی : 123
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 19،
شماره 5،
،
شماره پی در پی 123
بررسی مضامینِ عرفانی غزلیاتِ غلامرضا دبیران
صفحه
(157
- 181)
سید محمد باقر (نویسنده مسئول)، زهرا وهاب ، ناهید مالکی
تاریخ دریافت مقاله
: اسفند 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: خرداد 1405
چکیده
زمینه و هدف: یکی از ویژگیهای شاخص ادبیّات ایرانی، غنای مضامین عرفانی است. این مضامین، جزیی جدایی-ناپذیر از ادبیّات منظوم و منثور فارسی است. این رویکرد اگر چه در اوایل این سده با رواج اندیشه های غربی کمرنگتر شد؛ امّا بعد از انقلابِ اسلامی ایران، در شعرِ فارسی وسعت و دامنۀ زیادی یافت، به گونه ای که در شعرِ شاعرانی که هر دو دوره را درک کرده و با ایمانی راستین به سرودنِ اشعار پرداخته اند؛ نوعی التزام در کاربردِ مضامینِ عرفانی مشاهده میشود.
روشها: این جستار، با بهره گیری از روش پژوهش کتابخانه ای به معرفی و شرح آثار غلامرضا دبیران و واکاوی و بررسی مضامینِ عرفانی در غزلِ او میپردازد و قصد دارد با ارائۀ شواهدی از دیوانِ وی با عنوانِ "ابجدِ عشق" تاثرپذیری شاعر را از ادببات عرفانی و عرفان موجود در سبک عراقی تشریح نماید.
یافته ها: این پژوهش با در نظر گرفتن مفاهیم بنیادی عرفان و نیز مراحل سیر و سلوک در وادی عشق و معرفت، اقدام به استخراج شواهدی از میان غزلیات دبیران نموده است که به روشنی بیانگر اندیشه های عارفانه او و مبین تاثیر پذیری وی از ادبیات عرفانی است. ابیات انتخابی نشان دهنده بسامد بالای اندیشه و نگرش عرفانی شاعر است. در این ابیات مفاهیمی نظیر: عشق، تجرید، دل، زلف، شوق، رضا، حیرت، فنا، مستی، استغنا و پیر و مراد خودنمایی میکند.
نتیجه گیری: پژوهش حاضر موید این نکته است که غلامرضا دبیران، با بهره گیری از اصطلاحات و مضامینِ عرفانی گوناگون، توانسته نام خود را در زمرۀ شاعرانِ عارفِ زمان خود ثبت کند.
کلمات کلیدی
شعر
, عرفان
, ادبیات معاصر
, غلامرضا دبیران
- بدوی، عبدالرحمان(1389)، تاریخ تصوف اسلامی، ترجمۀ محمود افتخارزاده، چاپ اول، تهران: افروز.
- بهتاش، یدالله(1386)، شمس ولایت؛ حضرت رضا(ع)، چاپ دوم، تهران: سبحان.
- ترابی، علی اکبر (1379)،جامعه شناسی ادبیّات: شعر نو و تکامل اجتماعی، تهران: انتشارات فروغ آزادی.
- حافظ شیرازی، شمس الدین محمد(1320) به کوشش محمد قزوینی و دکتر قاسم غنی، چاپ اول، تهران: زوار
- دبیران، غلامرضا، ابجد عشق، به کوشش: حکیمه دبیران، یزد: انجمن کتابخانه های عمومی یزد، نیکوروش، 1379.
- دستغیب، عبدالعلی (1349)،هنر و واقعیت، تهران: مرکز نشر سپهر.
- رازی، نجم الدین(1366)، مرصادالعباد، به اهتمام محمدامین ریاحی، چاپ سوم، تهران: علمی و فرهنگی.
- زرّین کوب، عبدالحسین(1350)، «ادبیّات عرفانی ایران و ارزش انسانی آن»، مجلۀ دانشکده ادبیّات و علوم انسانی، شماره پی دی پی77، ص: 106-121.
- _____________ (1383)، تصوّف ایرانی در منظرتاریخی آن، ترجمۀ مجدالدین کیوانی، چاپ اول، تهران: سخن.
- سجادی، سیدجعفر(1386)، فرهنگ اصطلاحات و تعبیرات عرفانی، چاپ هشتم، تهران: طهوری.
- طباطبایی، فاطمه(1378)، «مقامات عرفانی»، مجلۀ متین، ش 5و6، ص: 223-286.
- غنی، قاسم(1375)، تاریخ تصوف در اسلام، چاپ هفتم، تهران: زوار.
- فروهر، نصرت الله(1384)، «لطف و رحمت و عنایت و حافظ»، فصل نامۀ زبان و ادبیّات فارسی، ش اول، ص: 89-116.
- قشیری، ابولقاسم عبدالکریم(1387)، رسالۀ قشیریه، ترجمۀ ابوعلی حسن عثمانی، تصحیح بدیع الزمان فروزانفر، تهران: زوّار.
- کاشانی، عزّالدین محمود(1372)، مصباح الهدایه و مفتاح الکفایه، تصحیح جلال الدین همایی، چاپ چهارم، تهران: موسسه نشر هما.
- گوهرین، سیدصادق(1368)، شرح اصطلاحات تصوّف، تهران: زوّار.
- لاهیجی، محمد(1371)، مفاتیح الاعجاز فی شرح گلشن راز، تصحیح محمّدرضا برزگرخالقی و عفّت کرباسی، چاپ اول، تهران: زوّار.
- مسکوب، شاهرخ(1373)، هویت ایرانی و زبان فارسی، چاپ اول، تهران: باغ آینه.
- موسوی سیرجانی، سهیلا(1381)، فرهنگ نامۀ تطبیقی تعریف ها و اصطلاحات عرفانی کشف المحجوب و مرصادالعباد، چاپ او، تهران: زوّار.
- نیکلسن، ر. ا.(1358)، تصوف اسلامی و رابطۀ انسان وخدا، ترجمه و حاشیۀ محمدرضا شفیعی کدکنی، تهران: توس.
- _______ (1366)، عرفای اسلام، ترجمۀ ماهدخت بانوهمایی، تهران: هما.
- ولک، رنه (1374)، تاریخ نقد جدید، ترجمۀ سعید ارباب شیرانی، جلد دوم، تهران: انتشارات نیلوفر.
- هجویری، ابوالحسن علی(1371)، کشف المحجوب، تصحیح و.ژوکوفسکی، تهران: طهوری.
- یوسف پور، محمد کاظم(1380)، نقد صوفی، چاپ اول، تهران: روزنه.
- عابدی، محمود(1392)درویش گنج بخش،چاپ نهم،تهران: سخن