- تعداد نمایش : 67
- تعداد دانلود : 39
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/2022
- کد IranDOI مقاله: IranDOI :10.irandoi.2002/bahareadab.2026 .19 .8262
سال : 19
شماره : 5
شماره پی در پی : 123
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 19،
شماره 5،
،
شماره پی در پی 123
بررسی بازیهای روانی در داستان رستم و سهراب بر اساس نظریه اریک برن
صفحه
(85
- 106)
فاطمه سادات طاهری (نویسنده مسئول)، فاطمه مانیان
تاریخ دریافت مقاله
: اسفند 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: خرداد 1405
چکیده
زمینه: مقالۀ حاضر براساس نظریۀ «بازیهای روانی» اریک برن (1910- 1970م.)، به تبیین چرایی وقوع تراژدی رستم و سهراب میپردازد. نظریۀ بازیهای روانی که زیرمجموعۀ نظریۀ «تحلیل رفتار متقابل» برن است، تعاملی دولایه اند که بدون نظارت «من بالغ»، به شکلی مخرب و آسیب زا بر برقراری ارتباط با دیگران اثرمیگذارند. «پیشنویس»های زندگی که نقشۀ راه آگاهانه و ناآگاهانۀ آدمی برای پیشبرد زندگی، اهداف و روابط انسانند، پدیدآورنده و کنترل کنندۀ بازیهای روانی اند. اریک برن در کتاب بازیهای خود، از 36 بازی با نامهای عامیانه ای که بیماران وی در جلسات روان درمانی گروهی خود بر آنها نهاده اند، نام میبرد. این بازیها، در مخدوش کردن روابط انسانی، نقش مؤثری دارند. داستان رستم و سهراب که فراتر از یک تقابل حماسی، بستری برای نمایش الگوی روابط انسانی، نادیده انگاری قوۀ عقل و شهود و درک نادرست انسانها از شرایط موجود است، ازجمله داستانهایی است که میتواند براساس بازیهای روانی بررسی شود.
روش: این پژوهش به شیوۀ توصیفی- تحلیلی مبتنی بر متن داستان رستم و سهراب فردوسی انجام خواهد شد، نویسندگان میکوشند با پاسخ به این پرسشها که شخصیتهای داستان رستم و سهراب بیشتر به کدام بازیهای روانی متوسل شده اند و این بازیها چه اثری بر سرنوشت آنها نهاده است؟، پرکاربردترین بازیهای روانی داستان رستم و سهراب را کشف کنند و تبیین کنند این بازیها در تعیین سرنوشت شخصیتهای داستان مؤثر بوده اند.
یافته ها: نگارندگان با بررسی داستان رستم و سهراب بر اساس چارچوب نظری بازیهای روانی اریک برن دریافتند از بین بازیهای سی وشش گانۀ روانی برن در کتاب بازیهای وی، بازی «ساده لوح»، بیش از دیگر بازیها بر روند داستان رستم و سهراب اثر گذاشته است. بازی ساده لوح از دو پیش نویس «ورزشکار» و «بیفکری» سرچشمه گرفته و بازیگر این بازی، شخصی «نابالغ» است که بدون عاقبت اندیشی به شدّت درپی دستیابی به خواسته های خویش است. به دلیل ماهیت شبکه ای بودن بازیها، بازیهای مرتبط با آن؛ نظیر بازیهای «یالّا تو و او با هم دعوا کنید»، «سرسام»، «فریب»، «یک اردنگی به من بزن»، «قهر»، «حالا گیرت آوردم» هم در این داستان دیده میشوند که از این بین، بازیهای ساده لوح، فریب و سرسام بیش از یک بار در این داستان انجام شده اند.
نتایج: یافته های پژوهش حاکی از آن است که بازی «ساده لوح» پیرنگ اصلی و محرک تکوین تقدیر شخصیتهاست، غلبۀ پیشنویس «ورزشکار» که مسیر پیروزی در زندگی را فقط در زور بازو خلاصه میکند، امیال کودکانه سهراب، تندمزاجی و بنیان فکری سست کیکاووس به همراه نادیده انگاریهای رستم برای شناخت فرزند، این شخصیتها را در گرداب این بازی گرفتارمیکند که پایان آن مرگ دلخراش فرزند به دست پدر است. خوانش روانکاوانۀ داستان رستم و سهراب اثبات میکند که در این حماسه، حتی قدرتمندترین قهرمانان نیز مغلوب خامی و سست اندیشی میشوند. فردوسی در این داستان، با نمایش پیامدهای ویرانگرِ پیروی از امیال کودکانه و عدم بلوغ فکری، لزوم مسئولیت پذیری در قبال اعمال و اندیشه ها و خردورزی را می آموزد.
کلمات کلیدی
اریک برن
, بازیهای روانی
, بازی ساده-لوح
, پیشنویسهای زندگی
, داستان رستم و سهراب.
- استینر کلود، (1400)، پیشنویسهای زندگی در تحلیل رفتار متقابل، ترجمه علی بابایی زاد و آزاده سجادی-نسب، چاپ دوم، تهران: آویسا.
- اسلامی ندوشن، محمدعلی،(1348)، زندگی و مرگ پهلوانان در شاهنامه، تهران: انجمن آثار ملی.
- بارگاس یوسا، ماریو،(1403)، چرا ادبیات؟، ترجمه عبدالله کوثری، چاپ پانزدهم، تهران: لوح فکر.
- باقری، زینب، داودآبادی، محمدعلی و یعقوبی، علی سرور.(1396). «بررسی و تحلیل اختلال شخصیت پارانوئیا در رفتار کیکاووس در شاهنامه». جستار نوین ادبی، (4)50.4، صص 1- 26.
- برن، اریک، (1387)، بازیها، ترجمه اسماعیل فصیح، چاپ دوازدهم، تهران: ذهن آویز.
- برن، اریک، (1398الف)، تحلیل رفتار متقابل، ترجمه اسماعیل فصیح، چاپ چهاردهم، تهران: نشر نو.
- برن، اریک، (1398ب)، بعد از سلام چه می گویید؟، ترجمه مهدی قراچه داغی، چاپ پنجم، تهران: پیکان.
- بهرامی، منصور، (1395)، مفاهیم تحلیل رفتار متقابل، چاپ دوم، تهران: نسل نواندیش.
- جعفریه، مهناز. عدالت کاشی، فروزنده.(1399). «تحلیل داستانی و روانشناسی شش شخصیت از دورۀ پهلوانی شاهنامه». ادبیات پهلوانی، ش.7، صص 47- 70.
- جونز، ون، استوارت، یان، (1389)، تحلیل رفتار متقابل، ترجمه بهمن دادگستر، چاپ سیزدهم، تهران: دایره.
- حمیدیان، سعید،(1383)، درآمدی بر اندیشه و هنر فردوسی، چاپ دوم، تهران: ناهید.
- رحمانیان حقیقی، کریم.(1373). «رستم و سهراب؛ داستانی پر آب چشم». گلچرخ تیر، ش.10، صص 48- 50.
- رحیمی، مصطفی، (1369)، تراژدی قدرت در شاهنامه، تهران: نیلوفر.
- رضا، فضل الله،(1350)، نگاهی به شاهنامه، تهران: انجمن آثار ملی.
- زرین کوب، عبدالحسین،(1361)، نقد ادبی، جلد اول، چاپ سوم، تهران: امیرکبیر.
- زرین کوب، عبدالحسین،(1389)، نامورنامه، چاپ سوم، تهران: نواندیش.
- سرامی، قدمعلی،(1373)، از رنگ گل تا رنج خار، چاپ دوم، تهران: علمی و فرهنگی.
- صفا، ذبیح الله،(1389)، حماسه سرایی در ایران، چاپ نهم، تهران: امیرکبیر.
- عقدایی، تورج. بهرامی رهنما، خدیجه.(1391). «بررسی ساختار تراژیک داستان رستم و اسفندیار»، زبان و ادبیات فارسی، ش. 12، صص 31- 66.
- فردوسی، ابوالقاسم،(1369)، شاهنامه، جلد دوم، به تصحیح جلال خالقی مطلق، کالیفرنیا: مزدا.
- موسوی، سید کاظم، صفری، جهانگیر و ظاهری، ابراهیم. (1392). «تحلیل شخصیت در داستان رستم و سهراب». شعرپژوهی، (2)5. صص 151- 176.
- هریس، تامس آنتونی،(1382)، وضعیت آخر، ترجمه اسماعیل فصیح، چاپ نوزدهم، تهران: زریاب.