- تعداد نمایش : 47
- تعداد دانلود : 61
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/1911
- کد IranDOI مقاله: IranDOI:10.irandoi.2002/bahareadab.2025 .18 .7955
سال : 18
شماره : 10
شماره پی در پی : 116
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 18،
شماره 10،
،
شماره پی در پی 116
بررسی تطبیقی گسستهای فردی و اجتماعی در «رمانهای طوبا و معنای شب» اثر شهرنوش پارسیپور و «عادت میکنیم» اثر زویا پیرزاد
صفحه
(1
- 20)
ثمانه آسیابی حقی ، باقر صدرینیا (نویسنده مسئول)، ابراهیم رنجبر ، سکینه رسمی
تاریخ دریافت مقاله
: تیر 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: مهر 1404
چکیده
مقدمه: ادبیات داستانی ایران در چند دهه اخیر شاهد حضور پررنگ نویسندگان زن و سر برآوردن رمانهایی است که هویت و تجربه زیسته زنان ایرانی را در بستر تحولات اجتماعی، فرهنگی و تاریخی به تصویر میکشند.
هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسی تطبیقی گسستهای فردی و اجتماعی در دو رمان «طوبا و معنای شب» اثر شهرنوش پارسیپور و «عادت میکنیم» اثر زویا پیرزاد انجام شده است. تلاش شده تا انواع و سطوح گسست در شخصیتهای اصلی این دو رمان شناسایی، تحلیل و مقایسه گردد تا نحوه بازنمایی دغدغه ها و بحرانهای زنان در ادبیات معاصر ایران آشکار شود.
روش تحقیق: این تحقیق با بهره گیری از رویکرد توصیفی-تحلیلی و روش مطالعه تطبیقی انجام شده است. داده های پژوهش با مراجعه به متن اصلی رمانها و تحلیل محتوای کیفی، همراه با ارجاع به منابع جامعه شناختی و روانشناختی گردآوری شده است. همچنین برای شفافیت و غنای تحلیل، به نمونه های متنی و نقلقولهای مستقیم از رمانها و آثار پژوهشی مرتبط ارجاع داده شده است.
یافته ها: بررسیها نشان داد که گسستهای فردی در هر دو رمان، ریشه در تضاد میان میل ذهنی شخصیتهای زن با واقعیتهای تحمیلی جامعه دارد و به شکل بحران هویت، درماندگی روانی، سرکوب فردیت و تلاش برای بازتعریف خود نمایان میشود. در رمان «طوبا و معنای شب»، گسست فردی عمدتاً از طریق سرنوشت طوبا و زنان خانواده اش و تقابل میان سنت و تجدد تحقق مییابد، حال آنکه در «عادت میکنیم»، این گسست در قالب اختلاف نسلها، اضطراب مادرانه و ناامیدی از روابط خانوادگی ظهور میکند. گسستهای اجتماعی نیز در هر دو اثر ریشه در ضعف شبکه های حمایتی، جابه جایی ارزشها، مهاجرت، طرد اجتماعی و ناتوانی زنان در دستیابی به حقوق و جایگاه شایسته دارد که اغلب با بحرانهای خانوادگی و اجتماعی درهم تنیده مطرح میشوند.
نتیجه گیری: یافته های پژوهش بیانگر آن است که هر دو رمان با نگاهی منتقدانه، وضعیت زنان ایرانی را در بستر روابط نسلی، ساختارهای سنتی و تحولات اجتماعی ترسیم نموده اند و نشان میدهند که گسستهای فردی و اجتماعی نه تنها ریشه در ساختارهای بیرونی دارند، بلکه امری درونیشده و مرتبط با فرآیند ذهنی و هویتی زنانند؛ زنانی که در مسیر دستیابی به استقلال، هویت و آرامش روانی، دائماً با موانع تاریخی، فرهنگی و خانوادگی دست و پنجه نرم میکنند.
کلمات کلیدی
گسست فردی
, گسست اجتماعی
, طوبا و معنای شب
, عادت میکنیم.
- آذر، م، نوحی، س. (1398)،زن در اجتماع، نگاهی به چالشهای اجتماعی، فرهنگی و حقوقی زنان ایرانی، تهران: ارجمند.
- ابهری، م.، فلاحی، م.، اسکندری، ع.(1403)، بررسی تقابل سنّت وتجدد در رمان طوبا و معنای شب اثر شهرنوش پارسی پور، زبان و ادب فارسی، 77(249): 199-215.
- اسپاک، گ. (۱۳۶۴). روانشناسی رشد و شخصیت زن (م. ع. بدیع، مترجم). تهران: امیرکبیر.
- پارسیپور، ش. (۱۳۶۷). طوبا و معنای شب. تهران: نشر قصه.
- پرچمی، ع.، و درخشان، م. (۱۴۰۰). گسست اجتماعی و نقش ادبیات زنانه. فصلنامه نقد ادبی، ۱۴(۲)، ۶–۲۳.
- پناهی فرد، س؛ صرامی، ق. (۱۳۹۷)، پیله های ظهور: بررسی جلوه های زنانه از منظر نقد زن محور در رمان طوبا ومعنای شب، جستارهای نوین ادبی، شماره ۲۰۳، رتبه ب،(وزارت علوم ISC)،ص ۴۳-۲۳.
- پناهی، ف. (۱۳۸۹). فاصله نسلی در خانواده ایرانی. تهران: دانشگاه تهران.
- پیرزاد، ز. (۱۳۸۲). عادت میکنیم. تهران: نشر مرکز.
- ترابیفارسانی، س. (1397)، زن ایرانی در گذار از سنت به مدرن، تهران: نشر نیلوفر.
- توحیدفام، م.، و عیسیوند، م. (۱۳۸۹). زن و تجربه مدرنیته در رمان معاصر ایران. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
- جهانبگلو، ر. (۱۳۸۱). مدرنیته، سنت گسست. تهران: نشر نی.
- جواهری، ف. (1394)، گزارش وضعیت اجتماعی زنان در ایران(1390-1380)، تهران: نشر نی.
- دقیق، ش. د. (۱۳۸۷). شخصیتپردازی در ادبیات داستانی: پژوهشی در نقش پروتوتایپها در آفرینشهای ادبی. تهران: انتشارات سخن.
- رفیعی، سیامک (1396)، واکاوی نظریه شکاف نسلی در ادبیات داستانی معاصر، با تأکید بر شش رمان شاخص، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبائی
- ژنت، ژ. (1359). گفتمان روایی: مقاله ای در روششناسی. انتشارات دانشگاه کورنل.
- ساروخانی، ب.، و صداقتیفرد، ف. (۱۳۸۸). نسل و هویت در جامعه مدرن. تهران: پژوهشگاه علوم اجتماعی.
- سفیری، م.، و منصوریان، م. (۱۳۹۴). بررسی تصویر زن در رمان معاصر ایران. مجله مطالعات زنان، ۶(۲)، ۳۵–۵۰.
- شرفی، ن. (۱۳۸۲). تحلیل نسلی در رمانهای زنان. زن در فرهنگ و هنر، ۴(۱)، ۱۱۳–۱۲۷.
- صنیعی، ف. (۱۳۹۸). آسیبشناسی روابط اجتماعی زنان معاصر. پژوهشنامه علوم اجتماعی، ۳۲(۱)، ۵–۲۲.
- طاهری، ح.، و مجتبایی، س. (۱۳۹۸). تجزیه و تحلیل روانشناختی گسست در رمان معاصر ایران. نقد ادبی، ۱۰(۴)، ۲۷–۴۶.
- کریمی حاجی خادمی، ا. (۱۴۰۰). سنت و نوگرایی در ادبیات معاصر ایران. قم: انتشارات سمت.
- لرستانی، ز، و جامه بزرگ، ز. (1400). تقابل سنت و مدرنیسم در رمانهای زویا پیرزاد. مطالعات زبان فارسی (شفای دل)، 4(8 )، 207-231.
- محسنی، زهرا (1398)، مناسبات نسلی در رمان معاصر (با تکیه بر رمانهای زویا پیرزاد و عباس معروفی)، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه پیام نور استان خوزستان، مرکز پیام نور اهواز.