%0 Journal Article
%T ذکر خیر ساقی: تحلیل بسامد و کارکردهای معنایی واژه «ساقی» در غزلیات حافظ شیرازی
%J  ماهنامه علمی سبک شناسی و تحلیلی متون نظم و نثر فارسی 
%I بهار ادب
%Z 3060-5660
%A علی اصغر باباسالار
%A سیده نسرین ذوالفقاری
%D 2026
%\ 1404/07/10
%N 117
%V 18
%P 301-324
%K حافظ
%K  غزلیات
%K  ساقی
%K  نقش نحوی
%K  نقش توصیفی
%K  نماد‌گرایی
%X زمینه و هدف: واژه «ساقی» از مهمترین
عناصر نمادین در غزلیات حافظ است که در لایه های زبانی، عرفانی و معنایی اشعار او
نقشی برجسته دارد و بررسی جایگاه آن میتواند به درک عمیقتر جهان‌بینی شاعر یاری
رساند. هدف این پژوهش، تحلیل بسامد و کارکردهای معنایی
و نحوی واژه «ساقی» درغزلیات حافظ، به منظور شناخت دقیقتر نقش و جایگاه آن در
ساختار شعری است. 

روش‌ها: پژوهش حاضر با روش توصیفی- تحلیلی و بر پایه مطالعات کتابخانه ای
انجام شده است. برای این منظور، تمامی غزلیات پنج تصحیح منتخب دیوان حافظ‌ : محمود
حکیم فرزند وصال شیرازی، قزوینی - غنی، حافظ به سعی سایه، حسین الهی قمشه ای و
خانلری از نظر حضور واژه «ساقی» مورد بررسی قرار گرفت؛ بسامد آن محاسبه، تعداد
غزلیات حاوی این واژه مشخص و نسبت آنها به کل غزلیات سنجیده شد. همچنین نقشهای
نحوی «ساقی» در سه دسته منادا، توصیفی و خبری، طبقه بندی و تحلیل شد. 

یافته ها: یافته ها نشان داد که بسامد نقشهای توصیفی و خبری بیش از نقش
مناداست. البته در دو تصحیح «قمشه ای» و «سایه»، این دو نقش تقریباً هم‌سنگند؛ اما
در تصحیح «حکیم»، «خانلری» و «قزوینی»، نقشهای توصیفی و خبری با اختلافی اندک
برجسته ترند.

نتیجه گیری: براساس یافته ها، کاربرد واژه «ساقی» در غزلیات حافظ امری هدفمند و
معنادار است و بخشی از نظام معنایی و نمادپردازی منسجم اشعار او را شکل میدهد.
تحلیل کمی در کنار بررسیهای معنایی، روشن ساخت که واژه «ساقی» در غزلیات حافظ، نقش
کلیدی در انتقال مفاهیم عرفانی، اجتماعی و انتقادی و نیز ترسیم جهان بینی حافظ
ایفا میکند. افزون بر این، شمارش غزلهای دارای واژه «ساقی» و مقایسه آنها با کل
غزلیات نشان داد که به طور میانگین، حدود 22.4% غزلیات حافظ با واژه ساقی گره
خورده اند.
%U https://bahareadab.com/article_id/1941