%0 Journal Article
%T کارکرد شگردهای بلاغی غزلهای برگزیده شاعری کمترشناخته شده در ایران: سیّدای کروخی هروی
%J  ماهنامه علمی سبک شناسی و تحلیلی متون نظم و نثر فارسی 
%I بهار ادب
%Z 3060-5660
%A فضل احمد اعلمی
%A عباس محمدیان
%A مهیار علوی مقدم
%A علی تسنیمی
%D 2026
%\ 1404/06/18
%N 117
%V 18
%P 281-299
%K سیّدای کروخی
%K  بلاغت تصویر
%K  صور خیال
%K  نقد بلاغی
%K  شعر افغانستان
%K  شبه قارّه.
%X زمینه و هدف: سیّدای کروخی از شاعران برجستۀ متصوف سدۀ
سیزدهم هجری در حوزۀ فرهنگی هرات ـ افغانستان است که با وجود شهرت در افغانستان و
شبه قارّه، در ایران همچنان چهره ای کمتر‌شناخته شده به شمار میآید. بخش عمدۀ
سروده های او غزلهای عاشقانه و عارفانه است که از نظر تنوع و کارکرد عناصر بلاغی،
ظرفیتهای قابل‌توجهی دارد. هدف این پژوهش، بررسی و تحلیل شگردهای بلاغی و نقد بلاغی
گزیده ای از غزلهای سیّدا با رویکردی نظام‌مند و مبتنی بر اصول سبک‌شناسی است تا
ساختار تصویری و نحوی شعر او روشن‌تر گردد.

روش: اطلاعات پژوهش به روش کتابخانه ای گردآوری شده و داده ها با بهره گیری
از شیوه ای ترکیبیِ کیفی ـ کمّی تحلیل شده است. روش استدلال بر مبنای استقرا و
حرکت از جزء به کل است. در این پژوهش، چهار دستۀ اصلی صور خیال شامل تشبیه،
استعاره، مجاز و کنایه، بر اساس بسامد و کارکردهای معنایی و زیبایی‌شناسی بررسی
شده اند تا نظام بلاغی شعر سیّدا در قالب شاخصه های قابل‌اندازه گیری بازنمایی شود.

یافته ها: یافته ها نشان میدهد که سیّدای کروخی با بهره گیری
گسترده و آگاهانه از انواع صور خیال، ساختاری تصویری، پویا و بلاغی در غزلهای خود
آفریده است. در میان تشبیهات، تشبیه مضمَر، ضمنی و به ویژه تشبیه اضافی بسامد
بیشتری دارد. در حوزۀ استعاره نیز تشخیص و استعاره مکنّیه نسبت به استعاره مصرّحه
حضور پررنگتری دارد. افزون بر این، شاعر برای ایجاد آشنایی‌زدایی از کنار هم
نشاندن مجازهای مبتنی بر مشابهت و انواع مجاز مرسل بهره گرفته و در حوزۀ کنایه،
بیشتر به کنایات قریب گرایش داشته است. نوآوری در ترکیبات، واج‌آرایی، حذف فعل به
قرینه، تقدیم و تأخیر ارکان جمله و عینی‌سازی مفاهیم انتزاعی از شگردهای دیگرِ
برجسته در شعر اوست. سه اصل «انسجام»، «هماهنگی» و «درخشندگی» ـ به عنوان مبانی
مهم فرمالیسم و ساختارگرایی ـ به روشنی در زبان شعری وی نمود یافته است.

نتیجه گیری: نتایج نشان میدهد که ساختار بیانی غزلهای سیّدا
حاصل رویکردی آگاهانه و نظام‌مند است؛ رویکردی که ظرفیتهای بلاغی شعر او را تقویت
کرده و به شکل‌گیری سبک شخصی وی انجامیده است. غلبۀ واژه های فارسی، بسامد بالای
صفات مرکّب، کاربرد موصوف در نقش صفت و فراوانی اضافات استعاری، اقترانی و تشبیهی
از مؤلفه های برجستۀ زبان شعری او به شمار میرود. این ویژگیها بیانگر آن است که
شعر سیّدا واجد نظام بلاغی منسجم و شایستۀ پژوهشهای بیشتر در حوزۀ سبک‌شناسی است.
%U https://bahareadab.com/article_id/1940