%0 Journal Article
%T جلوه های ادب تعلیمی در دیوان اشعار سلمان ساوجی
%J  ماهنامه علمی سبک شناسی و تحلیلی متون نظم و نثر فارسی 
%I بهار ادب
%Z 3060-5660
%A زهره مهدی‌زاده
%A عبدالرضا مدرس‌زاده
%A فرشته جعفری
%D 2026
%\ 1404/06/01
%N 117
%V 18
%P 189-208
%K سلمان ساوجی
%K  ادبیات تعلیمی
%K  اخلاق
%K  تربیت
%K  اندرز
%K  تزکیه نفس.
%X زمینه و هدف: سلمان ساوجی، شاعر
برجسته قرن هشتم هجری، با دیوانی سرشار از غزل، قصیده و مثنوی، یکی از چهره های
مهم در تداوم ادب تعلیمی در شعر فارسی است. هدف پژوهش حاضر، شناسایی و تحلیل جلوه های
ادب تعلیمی در دیوان سلمان ساوجی و تبیین نظام اخلاقی، تربیتی و اجتماعی نهفته در
اشعار اوست تا روشن شود این شاعر چگونه هنر شعر را در خدمت اخلاق، تربیت انسانی و
اصلاح اجتماعی به کار گرفته است.

روش: این پژوهش با رویکرد
توصیفی ـ تحلیلی و بر پایه تحلیل محتوای دیوان سلمان ساوجی انجام شده است. مضامین
تعلیمی بر اساس مطالعه نظام‌مند اشعار، در سه محور اصلی «اخلاق فردی»، «تربیت
عرفانی- معنوی» و «اندیشه های اجتماعی و انتقادی» استخراج، طبقه بندی و تبیین شده اند.

یافته های پژوهش: یافته ها نشان میدهد
دیوان سلمان ساوجی سرشار از مؤلفه های ادب تعلیمی است؛ بگونه ای که در محور اخلاق
فردی بر فضیلتهایی چون صداقت، وفاداری، تواضع، قناعت و پرهیز از ریا تأکید میشود؛
در بعد تربیت عرفانی، مفاهیمی چون عشق الهی، فنا، خودشناسی و تزکیه نفس محور قرار
میگیرد؛ و در حوزه اندیشه اجتماعی، شاعر با نقد ریاکاری دینی، ظاهرگرایی و بی‌عدالتی،
مخاطب را به عدالت، آزادگی و کرامت انسانی فرا میخواند. در اشعار او عقل و عشق در تعادلی سازنده قرار
دارند و شعر، واسطه ای برای خودشناسی، تزکیه نفس و تعالی روح معرفی میشود.

نتایج: سلمان ساوجی توانسته
است میان زیبایی‌شناسی شعری و پیامهای اخلاقی و تربیتی پیوندی درونی برقرار کند و
شعر خود را از سطح پند مستقیم و شعار، به تجربه ای زیباشناسانه و اندیشه برانگیز
ارتقا دهد. دیوان او نمونه ای شاخص از ادب تعلیمی است که در آن، آموزه های اخلاقی،
حکمی و دینی در قالب غزلها، قصاید و مدایح، مخاطب را به خودشناسی، تربیت معنوی،
بازاندیشی در روابط اجتماعی و اصلاح جامعه رهنمون میسازد.
%U https://bahareadab.com/article_id/1936