%0 Journal Article
%T بررسی تاریخی، ادبی و بلاغی استعارۀ «چنگال مرگ» در آثار بلاغی و شعر فارسی
%J  ماهنامه علمی سبک شناسی و تحلیلی متون نظم و نثر فارسی 
%I بهار ادب
%Z 3060-5660
%A فاطمه زهرا توانچه
%A سیدجواد مرتضایی
%A مرضیه آباد
%D 2026
%\ 1404/05/22
%N 117
%V 18
%P 37-57
%K استعاره
%K  چنگال مرگ
%K  هُذَلی
%K  آثار بلاغی
%K  شعر فارسی.
%X زمینه و هدف: تصویر مرگ به مثابه موجودی چنگال‌دار در بیت «وإِذَا المَنِیَّهُ
أَنْشَبَتْ أَظفارَها / أَلْفَیْتَ کلَّ تَمِیمهٍ لا تَنْفَعُ» از شاعر عرب
«هُذَلی» جایگاهی مرجع در آموزش استعاره در بلاغت عربی و فارسی یافته است. این
تصویر، که مرگ را موجودی درنده نشان میدهد، از آغاز در گونه های مختلف شعر فارسی
با تعبیرهای گوناگون به کار رفته و در گذر زمان، از حوزۀ بلاغت عربی به بلاغت
فارسی راه یافته است. بررسی چگونگی انتقال این تصویر و نقش آموزشی و ادبی آن در
آثار بلاغیان و شاعران، هدف اصلی این پژوهش است.

روش تحقیق:
پژوهش حاضر به شیوۀ کتابخانه ای و با روش توصیفی‌ـ‌تحلیلی انجام شده است. جامعۀ
آماری شامل ۲۵ منبع از آثار بلاغی علم
بیان فارسی و نمونه هایی از شعر کلاسیک و معاصر شاعران برجسته است. داده ها با
تمرکز بر سیر تاریخی، بلاغی و معنایی عبارت «چنگال مرگ» گردآوری و تحلیل شده اند.



یافته ها:
بیت مورد نظر از قرن پنجم هجری در آثار
بلاغی عربی حضور یافته، سپس در بلاغت فارسی با هدف تبیین انواع استعاره، تمایز
میان استعاره ها و نقد دیدگاههای بلاغیان مطرح شده است. جایگاه بیت در آثار به صورت
عبارت، مصراع، دو بیت پیاپی، جمله های مشابه و معادلهای فارسی دیده میشود که
بیشترین بسامد به کاربرد کامل بیت اختصاص دارد. در سیر تاریخی از دوره قاجار تا
امروز، این بیت برای توضیح استعارۀ مکنیۀ تخییلیّه و آرایۀ تشخیص به کار رفته و
مبنای تحلیل آراء بلاغیان کلاسیک بوده است. در شعر فارسی نیز این استعاره از تصویر
ناتوانی انسان در برابر مرگ تا معنای رهاییبخش در عرفان و جلوۀ اندوه رمانتیک در
شعر معاصر تحول یافته است.



نتیجه گیری: تعبیر «چنگال مرگ» از مهمترین عناصر توصیفی پایدار در تحلیل استعارۀ
مکنیۀ تخییلیّه، اضافۀ استعاری و آرایۀ تشخیص در آثار بیان است و در شعر فارسی از
مضمون حتمی بودن مرگ تا نگرش عرفانی و رمانتیک دگرگون شده است.
%U https://bahareadab.com/article_id/1929