%0 Journal Article
%T تحلیل بینامتنی مثنوی مولانا و هشت کتاب سپهری در چارچوب نظریه ژرار ژنت
%J  ماهنامه علمی سبک شناسی و تحلیلی متون نظم و نثر فارسی 
%I بهار ادب
%Z 3060-5660
%A بنت الهدی صلواتی
%A لیلا هاشمیان
%D 2025
%\ 1404/02/18
%N 114
%V 18
%P 125-141
%K بینامتنیت
%K  ژرار ژنت
%K  مثنوی معنوی
%K  هشت کتاب
%K  عرفان تطبیقی
%X زمینه و هدف: ادبیات عرفانی فارسی به عنوان گنجینه ای غنی از مفاهیم عمیق معنوی،
همواره مورد توجه شاعران و اندیشمندان در دوره های مختلف بوده است. در این میان،
مثنوی معنوی مولانا جلال‌الدین محمد بلخی، به عنوان یکی از برجسته ترین آثار
عرفانی قرن هفتم، تأثیری ژرف بر ادبیات پس از خود گذاشته است. از سوی دیگر، سهراب
سپهری، از شاعران نوگرای معاصر، در مجموعه هشت کتاب با تلفیق نگاه عرفانی و زیبایی‌شناسی
مدرن، گفتمان جدیدی در شعر فارسی پدید آورده است. با وجود تفاوتهای آشکار در سبک و
زبان این دو اثر، تشابهات معنایی قابل تأملی در مفاهیم بنیادین عرفانی مانند وحدت
وجود، سیر و سلوک و رابطه انسان با هستی در آنها دیده میشود. این پژوهش با تکیه بر
نظریه بینامتنیت ژرار ژنت، در پی بررسی این مسئله است که سپهری چگونه و در چه
سطوحی از مثنوی مولانا تأثیر پذیرفته است؟ آیا این تأثیرپذیری صرفاً در حوزه
محتوایی بوده یا در سبک و زبان نیز نمود یافته است؟ و نهایتاً، نظریه ژنت تا چه حد
میتواند ابزار مناسبی برای تحلیل روابط بینامتنی متون کلاسیک و مدرن فارسی
باشد؟ 

روشها: این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر نظریه بینامتنیت ژنت
انجام شده است. داده های پژوهش از طریق مطالعۀ تطبیقی مضامین عرفانی در دو اثر جمع‌آوری
و با تمرکز بر سه نوع بینامتنیت صریح، غیرصریح و ضمنی مورد بررسی قرار گرفته اند. 

یافته ها: یافته ها نشان میدهد که سپهری تحت تأثیر مفاهیم عرفانی مولانا
(مانند وحدت وجود، سلوک معنوی و غربت روح) قرار گرفته، اما این تأثیرپذیری در قالب
بینامتنیت غیرصریح و ضمنی نمود یافته است. در حالی که مولانا از زبان عینی و
تعلیمی بهره میبرد، سپهری با رویکردی انتزاعی و شاعرانه، این مفاهیم را در قالبی
مدرن بازآفرینی کرده است. همچنین، سپهری از شگردهای بلاغی مانند مبالغه و
تصویرپردازی نمادین بهره میبرد که در مثنوی کمتر دیده میشود. 

نتیجه گیری: این
پژوهش نشان میدهد که سنت عرفانی فارسی، علیرغم تحولات زبانی و سبکی، در شعر معاصر
ایران تداوم یافته است. نظریه ژنت ابزاری کارآمد برای تحلیل روابط بینامتنی متون
کلاسیک و مدرن فارسی است و میتوان از آن برای کشف پیوندهای پنهان میان متون مختلف
بهره برد.
%U https://bahareadab.com/article_id/1886