ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 18، شماره 10، دی 1404 ، شماره پی در پی 116

ژرفکاوی سبک‌شناسی شناختی:رابطه بین سبک ادبی و فرآیندهای ذهنی خواننده(مطالعه موردی: منتخب آثار جلال آل احمد)

صفحه (119 - 132)
زهرا ایرانمنش (نویسنده مسئول)، مژده شفیعی
تاریخ دریافت مقاله : تیر 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله : مهر 1404

چکیده

زمینه: سبک‌شناسی شناختی، رویکردی میان‌رشته ای مبتنی بر زبان‌شناسی شناختی و روان‌شناسی ادبی، بر تعامل عناصر سبکی متن با فرآیندهای ذهنی خواننده تمرکز دارد. این پژوهش به بررسی رابطه سبک ادبی جلال آل احمد در آثار منتخب (پنج داستان و غرب‌زدگی) با فرآیندهای شناختی خواننده میپردازد.‌

روش‌ها: این مطالعه توصیفی-تحلیلی با استفاده از تحلیل متنی کیفی، عناصر سبکی مانند روایت شخصی، طنز اجتماعی و استعاره ها را در سه داستان از مجموعه پنج داستان («گلدسته ها و فلک»، «جشن فرخنده» و «خواهرم و عنکبوت») و متن کامل غربزدگی بررسی کرد. تحلیل بر اساس نظریه های گیبس (2002) و لاکوف و جانسون (1980) و با کدگذاری باز و محوری انجام شد.

یافته ها: سبک موجز، پرخاشگر و واقع‌گرایانه آل احمد، طرحواره های فرهنگی مانند تضاد سنت و مدرنیته را فعال میکند و به تنش ذهنی، شبیه سازی شناختی و همذات‌پنداری عاطفی منجر میشود.‌هشت جنبه فکری کلیدی شامل نقد نظام آموزشی، بازنمایی رویدادهای سیاسی، مسائل زنان و فقر شناسایی شدند که ذهن خواننده را بازسازی میکنند.

نتیجه گیری: سبک آل احمد از طریق استعاره ها و غریب‌سازی، خواننده را به بازاندیشی هویت ملی و بیداری اجتماعی سوق میدهد. این پژوهش خلأ شناختی در تحلیل ادبیات متعهد فارسی را پر میکند و پیشنهاد میکند تحلیل به آثار دیگر گسترش یابد.

کلمات کلیدی
سبک‌شناسی شناختی , جلال آل احمد , فرآیندهای ذهنی خواننده , پنج داستان , غربزدگی , طرحواره های فرهنگی , تنش ذهنی , غریب‌سازی.