- تعداد نمایش : 607
- تعداد دانلود : 151
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/1889
- کد IranDOI مقاله: IranDOI:10.irandoi.2002/bahareadab.2025 .18 .7945
سال : 18
شماره : 8
شماره پی در پی : 114
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 18،
شماره 8،
،
شماره پی در پی 114
مطالعۀ سبکشناسی اشعار حیدرعلی کمالی
صفحه
(171
- 200)
رضا قیومی (نویسنده مسئول)، مرتضی فلاح ، مجید پویان
تاریخ دریافت مقاله
: اردیبهشت 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: مرداد 1404
چکیده
زمینه و هدف: حیدرعلی کمالی(1328-1250ش، ابرقو) از شاعران تأثیرگزار عصر مشروطه است. در جستار حاضر، سبک شخصی اشعار او در سطوح زبانی، ادبی، فکری و نیز ویژگیهای سبک دورۀ این شعرها واکاوی شده است.
روش مطالعه: داده های مورد نیاز این تحقیق از بررسی منابع کتابخانه ای به دست آمده و سپس داده های مزبور با روش توصیفی و تحلیلی مطالعه شده است.
یافته ها: زبان شعر کمالی رسمی-ادبی و فاقد اضطراب سبکی است. در دیوان وی قالبهای غزل و قصیده پربسامدترند. او بحر مضارع را بر سایر بحور عروضی ترجیح داده و بجز در سرودن مسمّط که با الزام مالایلزم، مصراعهای نخست را نیز با یکدیگر همقافیه کرده، معمولاً از قافیه در حدّ ضرورت استفاده کرده است. ابزارهای موسیقیآفرین همچون ردیف، واجآرایی و قافیۀ درونی چندان مورد اقبال وی نیستند. سبک واژه گزینیهای او در مسیر حفظ فخامت زبان شعر است و واژه های عامیانه و تخصّصی در آن فراوان نیست. در سطح نحوی، جملات مرکّب طولانی به صورت افراطی بکار نرفته است. در سطح ادبی، بسامد کنایه در میان صنایع معنوی بالاست و جزو ویژگیهای سبکی شعر اوست. بین صنایع لفظی، تکرار و جناس نسبتاً بیشترند. در سطح فکری سه دسته مضمون اصلیترین محورهای محتوای شعر کمالی را شکل میدهند. مضمونهای سیاسی-اجتماعی شعر او شامل آزادی، وطن، نقد جامعۀ رخوتآلود، ارزش برابر مرد و زن و قانونگرایی است. نزد کمالی، مضمونهای اعتقادی-اخلاقی بیشتر بر درونگرایی و ستایش ارزشهای اخلاقی تأکید دارند. شعر او شعر متصوّفه نیست، امّا گاهی در آنها به مفاهیم و مسائل عرفانی اشاره شده است. مضمونهای غنایی-عاشقانه بیشتر در غزلها آمده است. کمالی گاهی به عشق سوای معشوق و گاه به عشقورزی نسبت به یک معشوق مشخّص زمینی میپردازد. در شعر او مظاهر سبک دوره های شعر خراسانی، عراقی و هندی ملاحظه میشود، امّا کمالی از ویژگیهای همۀ آنها سبک شخصی خویش را آفریده است.
نتیجه گیری: حیدرعلی کمالی یکی از شاعران عصر مشروطه است که سبک شعرهای او در سطوح زبانی و فکری ممتاز شده و کمالی را به شاعری صاحبسبک تبدیل کرده است.
کلمات کلیدی
حیدرعلی کمالی
, سبکشناسی
, شعر مشروطه
- قرآن کریم، (1389)، ترجمۀ ناصر مکارم شیرازی، چ2، قم: نشتا.
- ابرامز، مایر هوراد و جفری گالت هرفم.(1387)، فرهنگ توصیفی اصطلاحات ادبی، ترجمۀ سعید سبزیان، چ9، تهران: نشر رهنما.
- احتشامی، ابوالحسن.(1329)، شکوفه های ذوق و ادب، تهران: انتشارت دانشگاه تهران.
- اخوان ثالث، مهدی.(1370) ارغنون، تهران: انتشارات زمستان.
- ادیب الممالک فراهانی، میرزاحسن.(1380)، دیوان کامل ادیب الممالک فراهانی، به تصحیح و اهتمام مجتبی برزآبادی فراهانی، تهران: نشر فردوس.
- اسحاق، محمّد.(1371)، سخنوران نامی ایران درتاریخ معاصر، تهران: طلوع.
- افخمی، علی و سیّدضیاءالدّین قاسمی.(1388)، «سبکهای زبانی در فارسی و نمود ادبی»، مجلّۀ پژوهشهای زبانهای خارجی، دورۀ 14، شمارۀ 55، پیاپی 55، دیماه، صص 17-5.
- ایرج میرزا.(1308)، دیوان ایرج الممالک، با مقدّمه و اهتمام خسرو ایرج، تهران: فرهومند.
- آجودانی، ماشاءالله.(1393)، یا مرگ یا تجدّد، تهران: نشر اختران.
- بخشی، حسین.(1401)، «شعر عصر مشروطه در برخورد با استعمار»، مجلۀ سبکشناسی نظم و نثر فارسی(بهار ادب)، دورۀ 15، شمارۀ 82، اسفند، 148-131.
- داعی الاسلام، محمّدعلی.(1346ق)، شعر و شاعری عصر جدید ایران، حیدرآباد دکن: مطبعه اعظم استیم پریس چارمینار.
- شفیعی کدکنی، محمّدرضا.(1363)، از انقلاب تا انقلاب در ادبیّات نوین ایران، به اهتمام و تدوین یعقوب آژند، تهران: نشر امیرکبیر.
- شمیسا، سیروس.(1374)، کلّیّات سبکشناسی، چ4، تهران: نشر فردوس.
- _________.(1381)، نگاهی تازه به بدیع، چ14، تهران: نشر فردوس.
- _________.(1388)، سبکشناسی شعر، چ4، تهران: نشر میترا.
- _________.(1389الف)، انواع ادبی، چ4، تهران: نشر میترا.
- _________.(1389ب)، آشنایی با عروض و قافیه، چ4، تهران: نشر میترا.
- _________.(1392)، بیان، چ4، تهران: نشر میترا.
- طرب اصفهانی، ابوالقاسمبن رضاقلی.(1342)، دیوان طرب، با مقدّمه و حواشی جامع دیوان جلالالدّین همایی، تهران: کتابفروشی فروغی.
- عبرت نائینی، محمّدعلی.(1377)، نامۀ فرهنگیان، تهران: انتشارات مجلس شورای اسلامی.
- غلامرضایی، محمّد و زهره ملّاکی.(1389)، «نگرش دینی شاعران دورۀ مشروطه»، مجلّۀ پژوهش زبان و ادبیّات فارسی، دورۀ 5، شمارۀ 16، بهار، صص 203-177.
- قیّومی، رضا.(1401)، «نقد و تحلیل آثار و افکار حیدر علی کمالی»، رسالۀ دکتری رشتۀ زبان وادبیّات فارسی، به راهنمایی مرتضی فلّاح، یزد: دانشگاه یزد.
- ______.(1403)، به برادرزادگان من، یزد: نشر اندیشمندان یزد.
- کمالی، حیدرعلی.(1330) دیوان کمالی، به تصحیح و اهتمام رضا رهبری و مقدّمۀ علی دشتی، تهران: چاپخانۀ بانک ملّی ایران.
- _________.(1396)، دیوان کمالی اصفهانی، به تصحیح و مقدّمۀ محمّدعلی شیوا، تهران: نشر پرنیان خیال.
- نفیسی، سعید.(1381)، به روایت سعید نفیسی، به اهتمام علیرضا اعتصام، تهران: نشر مرکز.
- نیمایوشیج، علی اسفندیاری(1334)، ارزش احساسات در زندگی هنرپیشگان، به اهتمام ابوالقاسم جنّتی عطایی، تهران: انتشارات صفیعلیشاه.
- Hodge , C. (1957). "Some Aspects of Persian Style". Language (33),: 355-69.