شماره 9 - سال سوم - پائیز 89

بررسی عناصر سبکی در شعر ازرقی هروی

(ص21-1)

 

نصرالله امامی(نویسنده مسئول)[1] ، محمدتقی خلوصی[2]

 

چکیده:

این پژوهش به بررسی ویژگیهای سبک شناختی شعر ازرقی هروی شاعر نیمة دوم قرن پنجم میپردازد و سروده‌های این سراینده را بر اساس موازین سبک شناسی و بدور از کلی گوئیهایی که دربارة وی، مطرح شده است مورد کندوکاو قرار میدهد در این مقاله سیصد بیت برای بررسی عناصر شعری و زبانی و تمام دیوان برای بررسی عناصر فکری این شاعر به کمک آمار بررسی میشوند .

 

کلمات کلیدی:

 ازرقی، شعر ، سبک ، عناصر سبکی، بسامد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

تأملی در سبک شعر شاه نعمت الله ولی

(ص35-23)

غلامرضا مستعلی پارسا(نویسنده مسئول)[3] ، محمد حسینایی[4]

 

چکیده:

شاه نعمت الله ولی (731-834 ـ.ق)، از عارفان و شاعران مشهور سده هشتم و اوایل قرن نهم هجریست. او تألیفات زیادی به نثر و نظم به زبان فارسی و عربی دارد و از نظر نفوذ معنوی در تاریخ عرفان و فرهنگ و ادب ایران دارای منزلتی رفیعست.

در دورۀ این شاعر، زبان فارسی رو به انحطاط دارد. امیران طرفدار شعر و ادب و شخصیتهای فرهنگ دوست بسیار اندکند و بدلیل حوادث ناگوار، روحیه مردم برای پذیرفتن تعالیم صوفیه آمادگی دارد. این شاعر به سرودن غزل اهتمام داشته، غزلیات او در مورد وحدت وجود و سرشار از اصطلاحات دینی، عرفانی و فلسفی است. زبان شعر او همان زبان ساده و صمیمی «عراقی» است. واژگان کهن فارسی و کلمات دشوار عربی در دیوان او دیده نمیشود. در این مقاله ویژگیهای سبکی شاعر مورد بررسی قرار گرفته است.

 

کلمات کلیدی:

 سبک، عارف، صوفی، حباب، دریا، موج .

 

 

 

بررسی برخی از ویژگیهای سبکی یا تصویرهای شاعرانه در غزلیات

حکیم نزاری قهستانی

(ص 52-37 )

مهدی محقق(نویسنده مسئول)[5] ، رحیم سلامت آذر[6]

چکیده:

حکیم سعدالدین نزاری قهستانی از گویندگان بزرگ نیمۀ دوم سدۀ هفتم و آغاز قرن هشتم است که آثاری به نظم از خود به یادگار گذاشته . اشعار نزاری ساده، بی پیرایه و خالی از تکلّف است که در آنها، شاعر مضامین شعری خود را همراه با تصاویر شاعرانۀ زیبایی ارائه کرده.

یکی از مؤلفه ها و ویژگیهای سبکی در شعر هر شاعر توانایی وی در ارائه تشبیه و استعاره و بطورکلی صور خیال در شعرست و از این رهگذرست که قدرت شاعری او شناخته میشود و میتوان هنر وی را ارزیابی کرد . بنابراین، مقالۀ حاضر به بررسی تصاویر شاعرانه (تشبیه و استعاره) در شعر نزاری اختصاص یافته است. چرا که صور خیال مخصوصاً تشبیه و استعاره در تعیین سبک شعری نقش بسزایی دارد. در این مقاله،به شعر و خیال (تصویر) اشاره شده است.تشبیه ها و استعاره های غزلیات نزاری از لحاظ بسامد، موضوع ( عناصر تصویر ساز)، فشردگی و گستردگی و نیز از جهت هدف شاعر از آوردن این تصاویر بررسی شده اند و در بخش پایانی مقاله دربارة تناسب تصویر با موضوع بحث شده است .

کلمات کلیدی:

 دیوان نزاری، غزلیات، ویژگیهای سبکی ، عناصر تصویر ساز .

 

نگاهی به سبک‌شناسی زادالمسافرین حکیم ناصرخسرو قبادیانی

(ص69-53)

 

احمد غنی‌پور ملکشاه(نویسنده مسئول)[7]، منا علی‌مددی[8]، عیسی اَمن‌خانی[9]

 

چکیده:

  اگر به رابطۀ تفکّر و زبان اعتقاد داشته باشیم، باید قبول کنیم که زبان و  شاکله­‌های آن نیز از گفتاری که در آن شکل گرفته است، تأثیر میپذیرد. به اجمال آنکه هر گفتاری زنجیر‌های از مفاهیم، اخلاقیات و هنجار‌های خاص خویش را تولید میکند؛ از اینرو باید میان ویژگیهای زبانی، مضمون و ..... هر واژه با گفتمانی که در آن تولید شده است، ارتباط معناداری دیده شود.

اسماعیلیه نیز طرز گفتار خاص خود را داشته­اند، تا آنجا که آثار نویسندگانی چون ناصر خسرو مبلّغ مذهب اسماعیلی بشمار میرود، بازتاب همان طرز گفتارست. در این مقاله تلاش برآنست تا با رویکردی سبک­شناسانه به زادالمسافرین ناصر خسرو بعنوان یکی از اصلیترین آثار شکل­گرفته در طرز گفتار اسماعیلی پرداخته، ویژگیهای سبکی آن مشخّص شود.

 

کلمات کلیدی:

 ناصر خسرو، زادالمسافرین، کلام اسماعیلی، ساختار زبانی، ساختار بلاغی.

 

 

 

 

بررسی تأثیر شاهنامة فردوسی بر آثار مهدی اخوان ثالث در حوزة                  سبک شناسی، روایات اساطیری و داستانپردازی

(ص90-71)

 

حمیرا زمردی(نویسنده مسئول)[10]، هانیه مرشدی[11]

 

چکیده:

از برجسته‏ترین ویژگیهای شعر اخوان، میتوان به لحن حماسی، زبان متمایل به کهن، بیان روایی و تلمیحات حماسی(که عمدتاً از تلمیحات متحد با شعر کلاسیک است) اشاره کرد؛ از سوی دیگر، سبک شاعری او مشابهتهای فراوانی با سبک خراسانی و بویژه سبک حماسی شاهنامه و فردوسی دارد ، اخوان در سطوح مختلف زبانی، ادبی، فکری و روایات اساطیری و شگردهای داستانپردازی از شاهنامه تأثیر پذیرفته است. در این مقاله کوشیده ایم تااین تشابهات را به گونه ای تطبیقی و با ذکر نمونه در آثار این دو شاعر بررسی نماییم.

 

کلمات کلیدی:

اخوان، فردوسی، سبک خراسانی، کهن گرایی.

 

 

 

 

 

 

 

بررسی و تحلیل سبک اشعار میرزادة عشقی

(ص105-91)

 

یدالله بهمنی مطلق(نویسنده مسئول)[12] ، ملاحت نجفی عرب[13]

 

چکیده :

در این مقاله ابتدا به تعریف سبک و طرح دیدگاههای صاحبنظران در باب سبک شعر میرزادة عشقی پرداخته شده؛ سپس با تکیه بر کلیات مصور عشقی، اشعار او از نظر زبانی و ساختاری (صرفی و نحوی) مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است.

در حوزة صرفی از ورود واژه های فرانسوی به شعر عشقی و قاعده‌کاهی زمانی که غالباً به واژه‌ها و ساختارهای کهن، متروک و مردة زبان مربوط هستند و همچنین هنجارگریزی سبکی که به عدول شاعر از زبان معیار و استفاده از لغات و ساختهای زبان گفتار اختصاص دارد، سخن گفته شده و میرزادة عشقی بعنوان یک شاعر نئوکلاسیسیسم و گرایش او به واژه‌های اروتیک بررسی شده است. در حوزة نحو نوآوریها، کاربرد عبارات روایی، استفاده از ترکیبات محاوره‌ای، همنشینی ساختهای کهنه و نو در کنار هم، سستی ترکیبات و ضعف تألیفهای او مورد بحث و بررسی قرار گرفته‌اند. و در مجموع نشان داده شده است که نوسان شدید در زبان عشقی چه از نظر توجه به کهنه و نو، قاعده‌کاهی و قاعده‌افزایی، هنجارگریزی و... حکایت از آن دارد که عشقی در حوزة زبان مشغول آزمایش و خطاست.

کلمات کلیدی:

میرزادة عشقی، سبک اشعار، ساختار زبانی.

بررسی سبک شخصی فردوسی در شخصیت پردازی از طریق توصیفات اندامی

(ص121-107)

 

ایرج رضایی[14]

 

چکیده :

توصیفات اندامی در شاهنامه، به جنبه‌های زیبایی شناسی محدود نمیشود. بلکه علاوه براین، همچون شگردی در جهت نمایش حالتهای روحی و روانی قهرمانان داستان و آنچه که «شخصیت پردازی» نامیده میشود بکار میآید. از این حیث فردوسی را باید صاحب سبک شخصی دانست چرا که شعر فارسی در سبک خراسانی، شعریست آفاقی و برونگرا و بیگانه از عوالم روحی و انفسی . در این مقاله، اینگونه توصیفات اندامی ازمنظر و نگاهی تازه براساس علم ارتباط غیر کلامی یا «زبان تن» مورد بررسی و باز خوانی قرار گرفته است.

 

کلمات کلیدی:

 شاهنامه، توصیفات اندامی، ارتباط غیرکلامی، زبان تن، سبک شخصی، شخصیت پردازی.

 

 

 

 

 

 

 

 

بازخوانی بیتی از رودکی بر مبنای شاخصه های سبک شناسی و نقد متون

(ص136-123)

 

محمود رضایی دشت ارژنه[15]

 

چکیده:

رودکی به پدر شعر فارسی معروفست و از نخستین شاعران فارسی سرائیست که اشعاری نغز و طرب انگیز از خود بجای گذاشته است. از آنجا که گزیدة اشعار این شاعر بزرگ، جزو کتابهای دانشگاهی است، تاکنون شرحهای گوناگونی دربارة شعر او ارائه گشته و در هر یک کوشش شده گره از  فروبستگیهای شعر این شاعر گشوده شود،  اما با اینحال هنوز برخی از شعرهای رودکی در پردة ابهامست. از اینرو در این جستار یکی از مرثیه های معروف رودکی مطرح شده و چگونگی ضبط بیت آخر این مرثیه و معنای آن در دیوانها و شرحهای موجود نقد و بررسی شده است. در فرجام این نتیجه حاصل شده که با توجه به   شاخصه های سبک شناسی و نقد متون، ضبط موجود بیت آخر این مرثیه درست نیست و توالی بیتهای این مرثیه نیز ناسازوار است. سپس ضبط درست و توالی منطقیتر ابیات این مرثیه ارائه گشته است.

 

کلمات کلیدی:

رودکی، شهید بلخی، موازنه، سبک شناسی، نقد متون.

 

 

سبک شناسی فکری رباعیات مولانا

(ص153-137)

 

محمد امیر مشهدی (نویسنده مسئول)[16] ، عبدالله واثق عباسی[17] ،محمدرضا مشهدی[18]

 

چکیده:

یک اثر ادبی را از جهات گوناگون میتوان مورد بررسی و ارزیابی سبک شناسی قرار داد. این پژوهش برآنست که درونمایه های فکری مولانا را در رباعیات بکاود تا پی برده شود که رباعیات او هر چند در کلّیات درونمایه ها با غزلها و مثنوی مشترکست امّا دارای امتیازاتی چون: اختصار و ایجاز، سادگی، صمیمیّت و... است که آنها را از دیگر آثار مولانا متمایز میکند. رباعیات وی دارای افکار و اندیشه های والاست که اثبات میکنند بر حسب تفنّن و سرگرمی سروده نشده است. لازم بذکرست در زمینۀ رباعیات مولانا و سبک شناسی آنها تاکنون پژوهشهایی در خور توجه انجام نگرفته است.

 

کلمات کلیدی:

مولانا، نظم فارسی، رباعیات، سبک شناسی، سطح فکری.

 

 

 

 



[1] - استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید چمران   nafemami@yahoo.com

[2] - استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید چمران

1- دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه علامه طباطبائی Mastali.parsa@gmail.com

[4] - دانشجوی دوره دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه علامه طباطبائی

MohammadHoseinaei@Yahoo.com

 

[5] - استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی کرج

[6] - دانشجوی دکتری ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج Rahim.salamatazar@gmail.com

 

[7]ـ استادیار دانشگاه مازندران. a.ghanipour@umz.ac.ir  

[8]ـ دانشجوی دورة دکتری رشتة زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید بهشتی.

[9]ـ دانشجوی دورة دکتری رشتة زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید بهشتی.

[10] - استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران

[11] - کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه تهران    morshedi38@yahoo.com

 

[12] - استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تربیت دبیر شهید رجاییyadolah.bahmani@yahoo.com

[13] - کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز

 

[14] - استادیار زبان وادبیات فارسی، دانشگاه علوم انتظامی Iraj.Rezie.67@gmail.com

[15] - استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید چمران اهوازmrezaei355@gmail.com

 

 

[16] - عضو هیأت علمی زبان و ادبیات فارسی  دانشگاه سیستان و بلوچستان

 mashhadi@yahoo.com mohammad amir

[17] - عضو هیأت علمی زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سیستان و بلوچستان  vacegh@yahoo.com

[18] - کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی